Soạn bài Chữ người tử tù (trang 21) - Kết nối tri thức
Soạn bài Chữ người tử tù (trang 21) - Kết nối tri thức
Với soạn bài Chữ người tử tù trang 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27 Ngữ văn 10 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh lớp 10 trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng soạn văn 10.
Soạn bài Chữ người tử tù (trang 21) - Kết nối tri thức
*Trước khi đọc:
Câu hỏi (trang 20 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Tác phẩm viết về cuộc đời của người tử tù và tài viết chữ của người đó.
- Truyện có thể viết về những dòng chữ của người tù mắc trọng tội. Những dòng chữ này có thể được người tử tù viết trong một hoàn cảnh đặc biệt nào đó.
*Trong khi đọc
1. Tóm tắt nội dung cuộc trò chuyện giữa nhân vật quản ngục và thầy thơ lại
- Viên quản ngục nhận được phiến trát có ghi tên sáu tên tù án chém, trong đó có Huấn Cao – người được khen tài viết chữ rất nhanh và đẹp. Viên quản ngục bảo thầy thơ lại quét dọn lại cái buồng trong cùng để cầm giữ Huấn Cao. Quản ngục và thơ lại cảm thấy tiếc một người nhiều tài như Huấn Cao lại phải chết.
- Cuộc trò chuyện của quản ngục và thơ lại xoay quanh nội dung trại giam sắp nhận được sáu tên tù án chém, trong đó người đứng đầu là Huấn Cao.
- Trong cuộc trò chuyện, quản ngục cảm phục Huấn Cao bởi tài hoa và khí phách anh hùng. Ông tỏ ý muốn biệt nhỡn Huấn Cao trong những ngày tháng cuối đời của người tử tù trong nhà lao tăm tối này.
2. Chú ý các chi tiết cho biết ngoại hình, suy nghĩ, lời nói, sở thích, môi trường sống của quản ngục và những câu văn khái quát được tính cách nhân vật này.
|
Đặc điểm |
Chi tiết / câu văn |
|
Ngoại hình |
Người ngồi đấy, đầu đã điểm hoa râm, râu đã ngả màu |
|
Suy nghĩ |
Những đường nhăn nheo của một bộ mặt tư lự bây giờ biến mất hẳn, chỉ còn là mặt nước ao xuân, bằng lặng, kín đáo và êm nhẹ. |
|
Lời nói |
Có lẽ lão bát này cũng là một người khá đây. Có lẽ hắn cũng như mình. Chọn nhầm nghề mất rồi. Một kẻ biết kính mến khí phách, một kẻ biết tiếc, biết trọng người tài, hẳn không phải kẻ xấu hay là vô tình. Ta muốn biệt đãi ông Huấn Cao, ta muốn cho ông ta đỡ cực trong những ngày cuối cùng còn lại, nhưng chỉ sợ tên bát phẩm thơ lại này đem cáo giác với quan trên thì khó mà ở yên. Để mai ta dò ý tứ hắn lần nữa xem sao rồi sẽ liệu” |
|
Sở thích |
Kính mến khí phách, biết trọng người tài |
|
Môi trường sống |
Trong hoàn cảnh đề lao, người ta sống bằng tàn nhẫn, bằng lừa lọc |
|
Tính cách |
Trong hoàn cảnh đề lao, người ta sống bằng tàn nhẫn, bằng lừa lọc, tính cách dịu dàng và lòng biết giá người, biết trọng người ngay của viên coi ngục này là một thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ. |
- Ngoại hình: Đầu đã lốm đốm bạc, râu cũng pha màu thời gian.
- Suy nghĩ: Những nét nhăn tư lự trên gương mặt dường như tan biến, thay vào đó là vẻ bình lặng, kín đáo và êm đềm như mặt nước mùa xuân.
- Lời nói (độc thoại nội tâm): Nhận ra thầy thơ lại có thể là người tốt, biết quý trọng khí phách và tài năng; băn khoăn vì chọn nhầm nghề; mong muốn đối đãi tử tế với Huấn Cao nhưng vẫn lo bị tố giác nên còn dè dặt, thận trọng.
- Sở thích/quan niệm: Ngưỡng mộ người có khí phách, trân trọng và đề cao tài năng.
- Môi trường sống: Làm việc trong chốn ngục tù – nơi con người dễ trở nên tàn nhẫn, gian trá.
- Tính cách: Dịu dàng, nhân hậu, biết quý người ngay và trọng người tài; là điểm sáng trong môi trường đầy hỗn tạp, xô bồ.
3. Theo bạn, viên quản ngục sẽ đối xử với Huấn Cao như thế nào? Chi tiết nào ở phần (1) có thể khiến bạn suy đoán như vậy.
- Viên Quản ngục sẽ đối xử tốt với Huấn Cao, dành cho Huấn Cao những biệt đãi riêng.
- Chi tiết:
+ Yêu cầu thầy thơ lại dọn dẹp phòng giam cuối cùng
+ Lời nói thể hiện ý muốn dò hỏi ý tứ thầy thơ lại để có thể biệt đãi Huấn Cao mà không bị phát giác
Viên quản ngục sẽ đối xử với Huấn Cao rất kính trọng, khiêm nhường. Điều này được thể hiện qua chi tiết: ngục quan nghĩ ngợi về câu nói của thầy thơ lại, quản ngục cho rằng Huấn Cao đã chọn nhầm nghề, ông là một người biết kính mến khí phách, biết tiếc, biết trọng người tài, hẳn không phải là kẻ xấu hay vô tình nên viên quản ngục muốn biệt đãi ông Huấn Cao.
4. Hình dung hoàn cảnh của cuộc gặp gỡ giữa quản ngục và Huấn Cao
- Huấn Cao và Viên quản ngục gặp nhau trong ngục tù. Huấn Cao xuất hiện với tư thế hiên ngang, bất khuất, lạnh lùng. Viên quản ngục hiền lành, lòng kiêng nể cố giữ kín đáo mà đã rõ quá rồi.
Hoàn cảnh: Trong ngục tù tăm tối, hai nhân vật khác nhau về địa vị xã hội → hoàn cảnh éo le
5. Huấn Cao đã tiếp nhận sự "biệt đãi” của quản ngục như thế nào?
- Huấn Cao vẫn thản nhiên nhận rượu thịt, coi như đó là một việc vẫn làm trong cái hứng sinh bình lúc chưa bị giam cầm. Tuy nhiên, khi quản ngục ngỏ ý muốn chu cấp thêm, Huấn Cao khẳng khái trả lời, mong muốn quản ngục không đặt chân vào đây.
- Huấn Cao đã chấp nhận sự biệt đãi của viên quản ngục với hành động thản nhiên nhận lấy rượu thịt và coi đó là một việc vẫn làm trong cái hứng sinh bình lúc chưa bị giam cầm.
6. Dự đoán xem Huấn Cao có bằng lòng cho chữ viên quản ngục không?
- Huấn Cao có bằng lòng cho chữ quản ngục.
- Xét về phương diện xã hội, quản ngục và Huấn Cao đứng ở hai vị thế hoàn toàn đối lập: một bên đại diện cho quyền lực triều đình, một bên là người lãnh đạo cuộc nổi dậy chống lại triều đình . Vì vậy, ban đầu Huấn Cao khó có thể chấp nhận cho chữ viên quản ngục, bởi ông dễ xem người này cũng chỉ là một kẻ thuộc bộ máy quan lại, tàn bạo và đáng khinh như những kẻ khác trong xã hội đương thời.
7. Lưu ý các chi tiết được tác giả sử dụng để dựng cảnh cho chữ.
- Bối cảnh: thời gian, không gian.
- Lời nói, cử chỉ, hành động của người xin chữ và người cho chữ.
|
Thời gian |
Buổi đêm, trước ngày Huấn Cao bị đưa ra pháp trường |
|
|
Không gian |
Trong một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện tổ rập, đất bừa bãi phân chuột phân gián |
|
|
Con người |
Người cho chữ |
Người nhận chữ |
|
Lời nói |
Ở đây lẫn lộn. Ta khuyên thầy quản nên thay chốn ở đi.... |
Kẻ mê muội này xin bái lĩnh |
|
Cử chỉ, Hành động |
Đậm tô những nét chữ trên tấm lụa trắng tinh |
Khúm múm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên phiến lụa. Cảm động, vái người tù một vái, chắp tay nói một câu mà nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào. |
- Thời gian: Ban đêm, trước ngày Huấn Cao ra pháp trường.
- Không gian: Buồng giam chật hẹp, tối tăm, ẩm thấp; tường đầy mạng nhện, nền bẩn với phân chuột, gián.
- Con người:
+ Người cho chữ (Huấn Cao):
⚬ Lời nói: Khuyên quản ngục nên rời bỏ chốn ngục tù ô uế.
⚬ Hành động: Ung dung, đậm nét viết chữ trên lụa.
+ Người nhận chữ (quản ngục):
⚬ Lời nói: Khiêm nhường, xúc động: “Kẻ mê muội này xin bái lĩnh”.
⚬ Hành động: Khúm núm, nâng niu tấm lụa, xúc động đến nghẹn ngào, vái lạy người tù.
8. Nhân vật Huấn Cao khuyên quản ngục điều gì? Quản ngục có thái độ như thế nào trước lời khuyên đó?
- Huấn Cao khuyên: quản ngục nên thay chốn ở, nên tìm về nhà quê mà ở, thoát cái nghề này rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ.
- Thái độ quản ngục: Cảm động, vái người tù một vái, chắp tay nói một câu mà nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào.
Nhân vật Huấn Cao khuyên quản ngục nên thay chỗ ở vì chỗ này không phải là nơi để treo chữ. Theo ông Huấn, quản ngục nên tìm về quê ở để thoát khỏi cái nghề này. Khi ấy hẵng nghĩ đến việc chơi chữ. Trước lời khuyên của cụ Huấn, quản ngục rất cảm động.
9. Nội dung câu chuyện được kể có giống với suy đoán của bạn lúc mới đọc nhan đề tác phẩm hay không.
- Nội dung câu chuyện giống với dự đoán: cuộc đời người tử tù và tài viết chữ của người đó.
- Nội dung câu chuyện giống dự đoán.
* Sau khi đọc: Nội dung chính
Truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân đã khắc hoạ thành công hình tượng Huấn Cao – một con người tài hoa, có cái tâm trong sáng và khí phách hiên ngang, bất khuất. Qua đó, nhà văn thể hiện quan niệm về cái đẹp, khẳng định sự bất tử của cái đẹp và bộc lộ thầm kín tấm lòng yêu nước.
* Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc
Câu 1 (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Cuộc gặp gỡ đầy éo le giữa Huấn Cao – một người tài hoa, khí phách, đấu tranh để lật đổ xã hội hiện hành và viên quan ngục – một người yêu cái đẹp nhưng lại đại diện cho cái xã hội mà người kia muốn lật đổ.
Tình huống truyện trong Chữ người tử tù xoay quanh cuộc gặp gỡ kì lạ, có phần éo le của Huấn Cao, người tử tù đang bị áp giải về kinh lĩnh án chém và viên quản ngục người cai quản chốn ngục tù tối tăm nhưng lại là con người yêu và trân trọng cái đẹp:
- Viên quản ngục đã có những biệt đãi đặc biệt, rượu thịt chu tất cho người tử tù mà đáng ra mình phải đối xử tàn nhẫn.
- Vốn tính kiêu bạc, ngang tàn lại căm ghét cái xấu xa, giả tạo nên ban đầu Huấn Cao tỏ ra coi thường, khinh bạc đối với những tiếp đãi đặc biệt của viên quản ngục.
- Khi nhận ra tấm lòng trong sáng, chân thành của viên quản ngục, Huấn Cao đã vô cùng cảm động, hối hận vì “thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”.
- Để đáp lại tấm lòng của viên quản ngục, Huấn Cao đã quyết định tặng chữ và đưa những lời khuyên chân thành để bảo vệ thiên lương trong sáng ở viên quản ngục.
Câu 2 (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Lời về nhân vật quản ngục là của Nguyễn Tuân. Nó giúp người đọc cảm thấy viên quan ngục có những đặc điểm khác với cách mà người ta tưởng tượng là một kẻ đại diện cho xã hội cầm quyền. Viên quản ngục là một người hiền lành, nhân hậu, biết yêu và thưởng thức cái đẹp, là một “thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ”.
- Lời kể chủ yếu từ người kể chuyện (kết hợp với cái nhìn của thầy thơ lại).
- Tác động: giúp người đọc thấy quản ngục không phải kẻ tàn bạo mà là người có tâm hồn trong sạch, biết quý trọng cái đẹp và người tài → tạo thiện cảm, làm nền cho cuộc gặp gỡ cảm động sau này.
Câu 3 (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Sự kiện thầy thơ lại gặp Huấn Cao, kể rõ sự tình và nỗi lòng của quản ngục.
- Sau sự kiện ấy, Huấn Cao đã có cảm tình hơn với viên quản ngục và trân trọng tấm lòng biệt nhỡn liên tài của ông, đồng ý viết chữ tặng viên quản ngục.
- Sự kiện: Huấn Cao hiểu được tấm lòng “biệt nhỡn liên tài” của quản ngục.
- Thay đổi: từ chỗ khinh bạc, lạnh lùng → chuyển sang trân trọng, đồng cảm; mối quan hệ trở thành tri kỉ trong khoảnh khắc cuối.
Câu 4 (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Những chi tiết tiêu biểu cho thấy tính cách nhân vật Huấn Cao
+ Huấn Cao lạnh lùng, chúc mũi gông nặng, khom mình thúc mạnh đầu thành gông xuống thềm đá tảng đánh thuỳnh một cái.
+ Huấn Cao vẫn thản nhiên nhận rượu thịt, coi như đó là một việc vẫn làm trong cái hứng sinh bình lúc chưa bị giam cầm
+ Huấn Cao trả lời quản ngục: “Ta chỉ muốn một điều là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây”
+ Một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang dậm tô neys chữ trên tấm lụa trắng tinh căng phẳng trên mảnh ván.
+ Huấn Cao khuyên quản ngục: “Ở đây lẫn lộn. ta khuyên thầy Quản nên thay chốn ở đi....Thầy nên tìm về quê nhà mà ở đã, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ.”
- Đặc điểm tính cách: Huấn Cao là một con người tài hoa, có cái tâm trong sáng và khí phách hiên ngang, bất khuất.
* Tài hoa nghệ sĩ: Huấn Cao là một người có tài viết chữ rất đẹp, “chữ ông Huấn đẹp lắm, vuông lắm. Có được chữ ông Huấn mà treo là giống như có được vật báu trên đời”.
* Khí phách hiên ngang: Huấn Cao là một người anh hùng, dũng kiệt. Huấn Cao trở thành tử tù bởi ông dám khởi nghĩa để đấu tranh, chống lại triều đình. Khí phách hiên ngang của Huấn Cao được thể hiện rõ nét nhất trong khoảng thời gian ông ở trong phòng giam. Trước cửa ngục tù, Huấn Cao không những không tỏ ra run sợ, lo lắng, sợ hãi mà ngược lại, ông tỏ rõ khí phách của mình thông qua hành động “dỗ gông”
* Nhân cách trong sáng, cao cả: Huấn Cao không bao giờ cho chữ vì vàng bạc hay quyền lực. Ông cho chữ bởi sự cảm kích trước tấm lòng của viên quản ngục
Câu 5 (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Cảnh cho chữ là một cảnh tượng xưa nay chưa từng có bởi nó xuất hiện trong hoàn cảnh vô cùng đặc biệt:
+ Thời gian: Đêm khuya-Ngày cuối cùng trước khi Huấn Cao bị tử hình.
+ Không gian: Buồng giam chật hẹp, bẩn thỉu, ẩm ướt
Mùi thơm của nghiên mực >< mùi hôi hám, ấm mốc của căn buồng giam
→ Thời gian và không gian cho chữ xưa nay chưa từng có khi cái đẹp lại được sáng tạo giữa chốn hôi hám, nhơ bẩn ; thiên lương cao cả lại toả sáng ở chính cái nơi mà bóng tối và cái ác đang ngự trị.
+ Sự đối lập về hoàn cảnh giữa 2 con người
|
Người cho chữ |
Người nhận chữ |
|
-Người cầm đầu chống lại triều đình
-Mất tự do về thể xác nhưng tự do trong tâm hồn -Cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang tô đậm những nét chữ trên nền lụa trắng tinh |
-Một viên chức trong bộ máy cai trị,đại diện của thế lực đen tối. -Tự do về thể xác nhưng mất tự do trong tâm hồn -Khúm núm,run run,kính cẩn,vái lạy |
+ Tuy đối lập về hoàn cảnh nhưng họ lại là những con người đồng điệu về tính cách. Đó là sự đồng điệu giữa một con người tài hoa tạo ra cái đẹp và một người tiếp nhận,yêu và say mê cái đẹp. Trên bình diện xã hội,họ có thể đối lập nhau nhưng trên bình diện nghệ thuật, họ là tri kỉ, đều là những con người yêu và say mê cái đẹp.
=> Hoàn cảnh cho chữ độc lập cùng những tương đồng, đối lập trong con người đã tạo nên một cảnh cho chữ “xưa nay chưa từng có”.
- Yếu tố:
• Không gian: buồng giam tối tăm, bẩn thỉu.
• Thời gian: đêm cuối trước khi tử tù ra pháp trường.
• Vị thế đảo ngược: tù nhân cho chữ, quản ngục xin chữ.
- Ý nghĩa:
• Tôn vinh cái đẹp, cái thiện có thể chiến thắng hoàn cảnh tăm tối.
• Khẳng định sự bất tử của cái đẹp và nhân cách con ngườ
Câu 6 (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
+ Người ra chỉ có thể thưởng thức cái đẹp khi tâm hồn mình trong sáng.
+ Người thưởng thức chữ không chỉ thưởng thức bằng thị giác mà còn bằng cả tâm hồn.
+ Cái đẹp sẽ vươn lên và chiến thắng được cái ác.
- Cái đẹp và cái thiện luôn có sức cảm hóa mạnh mẽ.
- Con người cần biết trân trọng tài năng, giữ gìn thiên lương.
- Dù trong hoàn cảnh nào, phẩm giá và nhân cách vẫn là giá trị cao nhất.
Câu 7 (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Tử Văn và Huấn Cao đều là những con người mang trong mình một thái độ “ngông”. “Ngông” ở đây không phải “ngông ngênh” mà là thái độ hiên ngang, bất khuất, đầy bản lĩnh, không bao giờ đầu hàng trước cái xấu, cái ác, luôn đấu tranh bảo vệ chính nghĩa.
- Đều là những con người chính trực, dũng cảm, dám đấu tranh với cái ác.
- Có bản lĩnh, không khuất phục trước cường quyền.
- Đại diện cho chính nghĩa, góp phần khẳng định niềm tin vào công lí và lẽ phải.
* Kết nối đọc – viết
Bài tập (trang 27 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
Đoạn văn tham khảo:
Cảnh cho chữ trong truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân được coi là một “cảnh tượng xưa nay chưa từng có”. Trước hết bởi hoàn cảnh diễn ra nó vô cùng đặc biệt: vào buổi đêm – trước khi Huấn Cao ra pháp trường đối mặt với cái chết. Huấn Cao đã viết chữ tặng viên quản ngục ngay trong ngục tù hôi hám, bẩn thỉu. Cái đẹp lại được sáng tạo giữa chốn hôi hám, nhơ bẩn; thiên lương cao cả lại toả sáng ở chính cái nơi mà bóng tối và cái ác đang ngự trị. Huấn cao – một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiêng đang dậm tô những nét chữ tài hoa với một tư thế đĩnh đạc, hiên ngang. Viên quản ngục – người đại diện cho sự thống trị lại trong tư thế khúm núm, kính cẩn xin chữ. Tuy đối lập về hoàn cảnh nhưng họ lại bắt gặp sự đồng điệu giữa một con người tài hoa tạo ra cái đẹp và một người tiếp nhận, say mê cái đẹp. Qua đó, tác giả đã gửi gắm thông điệp: cái đẹp luôn toả sáng trong mọi hoàn cảnh, cái đẹp có sức cảm hoá và chiến thắng cái xấu, cái ác.
Một yếu tố nghệ thuật đặc sắc của Chữ người tử tù là nghệ thuật xây dựng tình huống truyện độc đáo. Nguyễn Tuân đã đặt hai nhân vật ở thế đối lập: Huấn Cao – tử tù sắp bị hành hình và viên quản ngục – người đại diện cho trật tự nhà tù. Tình huống càng trở nên éo le khi quản ngục lại là người ngưỡng mộ tài năng, khao khát xin chữ của Huấn Cao. Sự đối lập ấy tạo nên kịch tính và làm nổi bật vẻ đẹp nhân cách của hai nhân vật. Đặc biệt, khi Huấn Cao hiểu được tấm lòng của quản ngục, mối quan hệ chuyển từ đối đầu sang tri âm, tạo nên bước ngoặt giàu ý nghĩa. Nhờ tình huống truyện này, tác phẩm không chỉ hấp dẫn mà còn thể hiện sâu sắc quan niệm của tác giả về cái đẹp và con người.