Soạn bài Yêu và đồng cảm - Kết nối tri thức

Với soạn bài Yêu và đồng cảm trang 77, 78, 79, 80, 81 Ngữ văn 10 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh lớp 10 trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng soạn văn 10.

Soạn bài Yêu và đồng cảm - Kết nối tri thức

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 76 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

Sự đồng cảm là thái độ tôn trọng, thấu hiểu, yêu thương, sẻ chia, giúp đỡ giữa người với người trong cuộc sống. Khi bày tỏ sự đồng cảm với người khác hoặc nhận được sự đồng cảm từ ai đó, tôi cảm thấy rất vui, nhẹ nhõm, thoải mái.

Cách 2

Sự đồng cảm trong cuộc sống là khả năng thấu hiểu, chia sẻ cảm xúc và đặt mình vào hoàn cảnh của người khác. Khi bày tỏ sự đồng cảm với người khác, tôi cảm thấy bản thân trở nên gần gũi, gắn kết hơn với mọi người. Ngược lại, khi nhận được sự đồng cảm, tôi cảm thấy được an ủi, được thấu hiểu và có thêm động lực để vượt qua khó khăn.

Câu hỏi 2 (trang 76 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

Khi tiếp xúc với một tác phẩm nghệ thuật, tôi thường cảm thấy ngưỡng mộ và băn khoăn, thắc mắc với những giá trị mà tác phẩm nghệ thuật đó mang lại.

Cách 2

Mỗi khi tiếp xúc với các tác phẩm nghệ thuật như văn học, hội họa hay âm nhạc, tôi thường có những cảm xúc như rung động, xúc động hoặc suy ngẫm sâu sắc. Những cảm xúc ấy xuất phát từ việc tác phẩm chạm đến những trải nghiệm, suy nghĩ hoặc ước mơ trong tâm hồn tôi, đồng thời giúp tôi hiểu hơn về con người và cuộc sống.

* Trong khi đọc

1.Tác giả mở đầu bài viết bằng một câu chuyện, điều đó gây được ấn tượng gì với bạn?

- Cách mở đầu bài viết bằng một câu chuyện gây ra sự tò mò trong lòng bạn đọc, bạn đọc sẽ muốn khám phá câu chuyện mở đầu sẽ gợi dẫn ra điều gì ở phía sau.

Cách 2

Câu chuyện mở đầu gây ấn tượng bởi hình ảnh một cậu bé có tâm hồn nhạy cảm, biết “đặt mình” vào vị trí của sự vật. Qua những hành động nhỏ, cậu thể hiện cách nhìn tinh tế, giàu cảm xúc, khác với người bình thường.

2. Tác giả phục chú bé vì sự chăm chỉ hay vì điều gì khác?

- Tác giả phục chú bé vì tấm lòng đồng cảm phong phú của chú.

Cách 2

Tác giả phục cậu bé không chỉ vì sự chăm chỉ, gọn gàng mà chủ yếu vì cậu có tấm lòng đồng cảm sâu sắc. Cậu biết quan tâm đến “cảm giác” của đồ vật, điều đó thể hiện một tâm hồn nghệ sĩ.

3. Góc nhìn riêng về sự vật dược thể hiện thế nào ở những người có nghề nghiệp khác nhau?

- Trước một gốc cây, nhà khoa học thấy được tính chất và trạng thái của nó, bác làm vườn thấy sức sống của nó, chú thợ mộc thấy chất liệu của nó, anh hoạ sĩ thấy dáng vẻ của nó. Ba người kia đều có mục đích, đều nghĩ tới quan hệ nhân quả của cái cây, còn anh hoạ sĩ lại chỉ thưởng thức dáng vẻ của cái cây hiện tại, không còn mục đích nào khác.

Cách 2

Góc nhìn về sự vật ở mỗi nghề là khác nhau: nhà khoa học chú ý bản chất, người làm nghề chú ý công dụng, còn nghệ sĩ lại nhìn ở phương diện thẩm mĩ. Nghệ sĩ thiên về cảm nhận vẻ đẹp hơn là giá trị thực dụng.

4. Phải chăng đồng cảm là một phẩm chất không thể thiếu ở người nghệ sĩ?

- Đồng cảm là phẩm chất không thể thiếu ở người nghệ sĩ. Vì một người hoạ sĩ nếu không có tấm lòng đồng cảm mà chỉ chăm chăm vào kĩ thuật vẽ thì chắc chắn không thể trở thành hoạ sĩ thực thụ. Nhờ có tấm lòng đồng cảm nên hoạ sĩ cũng có được sức mạnh tinh thần phong phú mà dư dật.

Cách 2

Đồng cảm là phẩm chất không thể thiếu ở người nghệ sĩ. Nhờ có đồng cảm, họ mới hiểu sâu đối tượng, từ đó sáng tạo nên những tác phẩm có hồn và lay động người đọc, người xem.

5. Trong sáng tạo nghệ thuật, sự đồng cảm được biểu hiện như thế nào?

- Trong sáng tạo nghệ thuật, sự đồng cảm không chỉ dành cho đồng loại mà còn trải khắp sinh vật và phi sinh vật ở mọi nơi; chó ngựa cỏ hoa trong thế giới của Mĩ đều là vật sống có linh hồn, biết cười biết khóc. Người nghệ sĩ phải biết mở lòng ra để đồng cảm nhiều hơn với vạn vật, đích thân trải nghiệm sức sống của vạn vật, tấm lòng phải chiếu sáng cùng vạn vật thì vạn vật đều thu cả vào tâm trí người nghệ sĩ.

Cách 2

Trong sáng tạo nghệ thuật, sự đồng cảm được thể hiện qua việc nghệ sĩ hòa mình vào sự vật, cảm nhận thế giới bằng cảm xúc của chính đối tượng. Nhờ vậy, tác phẩm trở nên sống động, chân thực và giàu cảm xúc.

6. Người sáng tạo nghệ thuật học được ở trẻ em những điều gì?

- Trẻ em hơn người lớn ở điểm chúng rất giàu lòng đồng cảm. Chúng không chỉ đồng cảm với con người mà bằng một cách hệt sức tự nhiên, còn đồng cảm với hết thảy sự vật như chó mèo, hoa cỏ, chim cá, bướm sâu,.... Tấm lòng chúng chân thành mà tự nhiên hơn nghệ sĩ nhiều. Chúng thường để ý đến những việc mà người lớn không chú tâm đến, phát hiện ra những điểm mà người lớn không phát hiện được.

Cách 2

Người nghệ sĩ có thể học từ trẻ em sự hồn nhiên, trong sáng và khả năng đồng cảm tự nhiên với mọi sự vật. Đây chính là nền tảng quan trọng để nuôi dưỡng cảm hứng sáng tạo nghệ thuật.

* Sau khi đọc

Nội dung chính:

Văn bản “Yêu và đồng cảm” của Phong Tư Khải đã gợi lên những quan niệm về cái chân, thiện, mỹ trong nghệ thuật đích thực. Đồng thời, tác giả khẳng định đồng cảm là phẩm chất không thể thiếu ở người nghệ sĩ và chứng minh bản chất của trẻ thơ là nghệ thuật.

Soạn bài Yêu và đồng cảm | Hay nhất Soạn văn 10 Kết nối tri thức

*Trả lời câu hỏi sau khi đọc

Câu 1 (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

- Những đoạn văn nói về trẻ thơ, tuổi thơ: đoạn 1, 5, 6

- Những câu nói về trẻ thơ:

+ Trẻ em phần lớn rất giàu lòng đồng cảm

+ Chúng không chỉ đồng cảm với con người mà bằng một cách hệt sức tự nhiên, còn đồng cảm với hết thảy sự vật như chó mèo, hoa cỏ, chim cá, bướm sâu,.... Tấm lòng chúng chân thành mà tự nhiên hơn nghệ sĩ nhiều. Chúng thường để ý đến những việc mà người lớn không chú tâm đến, phát hiện ra những điểm mà người lớn không phát hiện được.

+ Bản chất của trẻ em là nghệ thuật

+ Tuổi thơ quả là thời hoàng kim trong đời người

- Tác giả nhắc nhiều đến trẻ em và tuổi thơ như vậy nhằm nhấn mạnh nghệ thuật qua cái nhìn của trẻ em là nghệ thuật chân thật, chân chính nhất và tuổi thơ là lúc chúng ta có thể dễ dàng cảm nhận tư vị của cái đẹp.

Cách 2

Trong văn bản, tác giả nhiều lần nhắc đến trẻ em qua các câu như: “Trẻ em phần lớn rất giàu lòng đồng cảm…”, “Chúng hồn nhiên trò chuyện với chó mèo, hoa cỏ…”, “Bản chất của trẻ thơ là nghệ thuật…”. Tác giả nhắc đến trẻ em và tuổi thơ nhiều như vậy vì trẻ em có tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, giàu cảm xúc và đặc biệt là có khả năng đồng cảm tự nhiên với vạn vật. Đây cũng chính là phẩm chất gần gũi với người nghệ sĩ, từ đó làm nổi bật luận điểm của bài.

Câu 2 (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

- Tác giả không chỉ đề cập trong phạm vi hội hoạ mà nói tới danh xưng hoạ sĩ nhằm chỉ những người hoạt động nghệ thuật nói chung.

- Một số câu thể chứng minh:

+ Đoạn 2: Bởi vậy thế giới mà nghệ sĩ thấy có thể coi là một thế giới đại đồng, bình đẳng. Tấm lòng của nghệ sĩ đối với mọi sự vật trên đời đều đồng cảm và nhiệt thành.

+ Đoạn 3: Do đó, nghệ sĩ lớn ắt là những người có nhân cách vĩ đại

+ Đoạn 4: Đây là cảnh giới “ta và vật một thể”, vạn vật đều thu cả vào tâm trí của người nghệ sĩ.

+ Đoạn 5: Chí có kẻ thông minh mới không khuất phục, dù bên ngoài chịu đủ thứ áp bức thì bên trong vẫn giữ được lòng đồng cảm đáng quý nó. Những người ấy chính là nghệ sĩ.

Cách 2

Văn bản không chỉ nói về hội họa vì:

- Xuất hiện nhiều khái niệm chung: “nghệ sĩ”, “nghệ thuật”

- Nhắc đến cả “nhà thơ” → mở rộng sang văn học

- Bàn về “cái đẹp”, “thế giới Mĩ” → phạm vi rộng

→ Nội dung mang tính lí luận nghệ thuật nói chung

Câu 3 (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

- Nội dung của từng đoạn

+ Đoạn 1: Giới thiệu câu chuyện về chú bé với tấm lòng đồng cảm với vạn vật

+ Đoạn 2: Góc nhìn riêng về sự vật của người nghệ sĩ so với những nghề nghiệp khác

+ Đoạn 3: Khẳng định đồng cảm là một phẩm chất quan trọng ở người nghệ sĩ

+ Đoạn 4: Biểu hiện của sự đồng cảm trong sáng tạo nghệ thuật

+ Đoạn 5: Bản chất của trẻ em là nghệ thuật

+ Đoạn 6: Ý nghĩa của việc đặt tình cảm vào tác phẩm nghệ thuật

- Nội dung giữa các phần có mối liên hệ gắn bó mật thiết với nhau. Đoạn 1 là tiền đề, khơi gợi vấn đề bàn luận. Đoạn 2 nêu lên vấn đề bàn luận là cách nhìn nhận về nghệ thuật. Đoạn 3 nêu vai trò của sự đồng cảm trong sáng tạo nghệ thuật và đoạn 4 đưa ra những biểu hiện của sự đồng cảm đó. Đoạn 5,6 chứng minh sự đồng cảm trong nghệ thuật được biểu hiện rõ nhất ở thế giới của trẻ em, tuổi thơ.

Cách 2

Mỗi phần đảm nhận một nhiệm vụ:

- (1) Nêu vấn đề qua câu chuyện

- (2) Giải thích sự khác biệt trong cách nhìn

- (3) Khẳng định vai trò đồng cảm

- (4) Phân tích biểu hiện cụ thể

- (5–6) Mở rộng sang trẻ em, khái quát

→ Các phần liên kết logic, triển khai theo mạch lập luận tăng dần

Câu 4 (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

- Lí lẽ: Nếu không có tấm lòng đồng cảm bao la như thế mà chăm chăm vào kĩ thuật vẽ thì chắc chắn không thể trở thành hoạ sĩ thực sự. Dù có vẽ được thì tối đa cũng chỉ là thợ vẽ mà thôi.

- Dẫn chứng: Hoạ sĩ đưa tấm lòng mình về trạng thái hồn nhiên như trẻ nhỏ để miêu tả trẻ em, đồng thời cũng đặt lòng mình vào biểu cảm đau khổ của người ăn mày để khắc hoạ ăn mày.

- Lí lẽ: Nhờ có tấm lòng đồng cảm bao la như thế nên hoạ sĩ cũng đồng thời có được sức mạnh tinh thần phong phú mà dư dật.

- Dẫn chứng: Nếu nó không đủ khoáng đạt để đồng điệu với anh hùng thì không thể mô tả được anh hùng, nếu nó không đủ dịu dàng để hoà nhập cùng thiếu nữ thì không khắc hoạ được thiếu nữ.

Cách 2

Để khẳng định tầm quan trọng của sự đồng cảm, tác giả đã đưa ra nhiều lí lẽ và bằng chứng như: nghệ sĩ phải “hóa thân” vào đối tượng, cảm nhận sự vật từ bên trong; nếu không có đồng cảm thì tác phẩm sẽ khô khan, thiếu sức sống. Bên cạnh đó, tác giả còn so sánh cách nhìn của nghệ sĩ với người bình thường để làm nổi bật vai trò đặc biệt của đồng cảm trong sáng tạo.

Câu 5 (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

- Điểm tương đồng giữa trẻ em và người nghệ sĩ là giàu lòng đồng cảm.

- Sự khâm phục, trân trọng trẻ em của tác giả được hình thành trên cơ sở tác giả phát hiện “bản chất của trẻ thơ là nghệ thuật”. Trẻ em không chỉ đồng cảm với con người mà bằng một cách hết sức tự nhiên, còn đồng cảm với hết thành sự vật như chó mèo, hoa cỏ, chim cá, bướm sâu. Chúng hồn nhiên trò chuyện với chó mèo, hồn nhiên hồn nhiên cây cỏ, hồn nhiên chơi với búp bê, tấm lòng chung chân thành mà tự nhiên hơn nghệ sĩ nhiều.

Cách 2

Tác giả chỉ ra rằng trẻ em và người nghệ sĩ có nhiều điểm tương đồng, đó là đều có tâm hồn nhạy cảm, dễ rung động và có khả năng đồng cảm với thế giới xung quanh. Sự trân trọng của tác giả đối với trẻ em được hình thành trên cơ sở nhận ra rằng trẻ em giữ được sự hồn nhiên, trong sáng – những phẩm chất cốt lõi của nghệ thuật.

Câu 6 (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

- Nếu không có đoạn kể về chú bé giúp tác giả sắp xếp đồ đạc ở phần một, người đọc sẽ không thể kết nối được mối liên hệ giữa trẻ em và nghệ thuật được tác giả đặt ra trong văn bản. Câu chuyện chính là tiền đề để bạn đọc nhận ra trẻ em giàu lòng đồng cảm và bản chất của trẻ em là nghệ thuật. Vì vậy, nếu không có câu chuyện mở đầu, văn bản sẽ bị giảm đi sức hấp dẫn, thuyết phục.

Cách 2

Nếu không có câu chuyện về cậu bé ở phần đầu, văn bản sẽ trở nên khô khan và kém hấp dẫn. Câu chuyện này có vai trò dẫn dắt, giúp người đọc dễ hình dung vấn đề và tạo sức thuyết phục cho lập luận. Vì vậy, việc thiếu đi chi tiết này sẽ làm giảm đáng kể hiệu quả biểu đạt của văn bản.

Câu 7 (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

- Nhà thơ Xuân Diệu từng viết: “Hãy nhìn đời bằng đôi mắt xanh non”. Câu nói đã thể hiện quan niệm của nhà thơ trong sáng tạo nghệ thuật. “Đôi mắt xanh non” là cái nhìn chân thật, tươi trẻ, hồn nhiên và tràn đầy sức sống. Như vậy, qua lời nhận định, Xuân Diệu gửi gắm quan niệm: trong sáng tạo nghệ thuật, người nghệ sĩ phải luôn luôn sáng tạo, đổi mới, không lặp lại người khác và lặp lại chính mình, nhìn nghệ thuật bằng cái nhìn chân thật nhất.

Cách 2

Lời đề nghị của Xuân Diệu “Hãy nhìn đời bằng đôi mắt xanh non” xuất phát từ quan niệm rằng con người cần giữ được cái nhìn hồn nhiên, trong sáng như trẻ thơ. Chỉ khi có cách nhìn như vậy, con người mới dễ rung cảm, biết đồng cảm và cảm nhận được vẻ đẹp của cuộc sống, điều mà văn bản cũng đặc biệt nhấn mạnh.

*Kết nối với đọc – viết

Câu hỏi (trang 81 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

Sự đồng cảm tạo nên vẻ đẹp gắn kết của thế giới. Hãy viết đoạn văn khoảng 150 chữ về chủ đề này.

Gợi ý

Sự đồng cảm là thái độ tôn trọng, thấu hiểu, sẻ chia giữa người với người và vạn vật xung quanh. Sự đồng cảm có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với mỗi chúng ta trong cuộc sống. Nó không chỉ giúp cuộc đời mỗi người trở nên hạnh phúc, có giá trị mà còn góp phần gắn kết mối quan hệ giữa người với người, người với đời. Đồng cảm là khi ta biết trân trọng cuộc sống của chính bản thân mình, từ đó tôn trọng cuộc sống của người khác. Đồng cảm còn là khi ta có khả năng cảm nhận vẻ đẹp ẩn sâu bên trong vạn vật, luôn khám phá vạn vật ở cái chân thiện mĩ. Một xã hội có sự đồng cảm là một xã hội văn minh, phát triển. Vì vậy, hãy làm giàu tâm hồn mình bằng cách mở rộng tấm lòng, yêu thương bản thân và những người xung quanh, trân trọng cuộc sống và có ý thức bảo vệ cái đẹp.

Cách 2

Sự đồng cảm là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên vẻ đẹp gắn kết của thế giới. Khi con người biết đặt mình vào vị trí của người khác để thấu hiểu và chia sẻ, những khoảng cách về hoàn cảnh, suy nghĩ dần được xóa bỏ. Đồng cảm giúp con người xích lại gần nhau hơn, xây dựng các mối quan hệ bền vững dựa trên sự chân thành và tôn trọng. Trong xã hội hiện đại, khi con người dễ rơi vào trạng thái cô lập, sự đồng cảm càng trở nên cần thiết để nuôi dưỡng tình người. Một lời an ủi đúng lúc hay một hành động quan tâm nhỏ bé cũng có thể mang lại sức mạnh lớn lao cho người khác. Vì vậy, mỗi chúng ta cần học cách lắng nghe, thấu hiểu và chia sẻ nhiều hơn để góp phần làm cho thế giới trở nên ấm áp, nhân văn và gắn kết hơn.