Soạn bài Thời gian (trang 74) - Kết nối tri thức
Soạn bài Thời gian (trang 74) - Kết nối tri thức
Với soạn bài Thực hành đọc: Thời gian trang 74 Ngữ văn 11 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh lớp 11 trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng soạn văn 11.
Soạn bài Thời gian (trang 74) - Kết nối tri thức
Nội dung chính: Văn bản khẳng định vẻ đẹp, sức sống vĩnh cửu của những câu thơ, những bài hát. Thể hiện niềm tin của tác giả về sự trường tồn của những giá trị tinh thần của cuộc đời.
1. Đặc điểm thể loại và cấu tứ của bài thơ
- Đặc điểm thể loại: Thơ tự do
- Cấu tứ: Vẻ đẹp, sức sống vĩnh cửu của những câu thơ, những bài hát.
- Bài thơ Thời gian mang đặc điểm của thơ hiện đại với hình thức ngắn gọn, cô đọng, giàu tính triết lí và cảm xúc.
+ Bài thơ được viết theo thể thơ tự do, số chữ trong mỗi dòng không đều, nhịp thơ linh hoạt.
+ Ngôn ngữ thơ hàm súc, ít lời nhưng giàu sức gợi.
+ Cách ngắt dòng đặc biệt tạo nên khoảng lặng suy tưởng, nhất là ở những câu:
“Rơi
như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn”
+ Kiểu trình bày này giúp người đọc cảm nhận rõ hơn sự rơi xuống, vang vọng và trống vắng của kỉ niệm trước dòng chảy thời gian.
- Cấu tứ bài thơ
+ Cấu tứ bài thơ được triển khai theo sự đối lập giữa: cái mất đi và cái còn lại, sự huỷ hoại của thời gian với sức sống bền vững của nghệ thuật và tình yêu.
+ Khổ đầu nói về sự tàn phá của thời gian: thời gian “qua kẽ tay”, lá khô, kỉ niệm rơi vào quên lãng như “tiếng sỏi trong lòng giếng cạn”.
+ Nhưng đến khổ sau, mạch cảm xúc chuyển hướng: “Riêng những câu thơ / Riêng những bài hát / Và đôi mắt em” vẫn còn xanh, còn sống mãi.
=> Bài thơ có cấu trúc vận động: từ mất mát → khẳng định giá trị vĩnh cửu của nghệ thuật và tình yêu.
2. Tính chất tượng trưng của các hình ảnh thơ
- Thời gian không vô hình mà là một khối vật chất có thể cân đo đong đếm, có thể cầm được trên tay.
- Hình ảnh lá khô: hình tượng ẩn dụ có tính khái quát cao hé mở một góc nhìn về thời gian vaö cuộc sống nghiệt ngã của đời người mà ai cũng phải trải qua, đấy là quy luật của sinh và tử.
- Phép so sánh kỉ niệm như tiếng sỏi: Những viên sỏi kỷ niệm đã hiện về nhưng không để lại âm thanh gì vì lòng giếng đời người đã cạn. Khi lòng giếng bị lấp đầy cũng là lúc kỷ niệm biến mất cùng khói sương.
- Thời gian làm khô chiếc lá đời người nhưng lại làm tươi xanh chiếc lá thơ chiếc lá nhạc.
=> Mỗi người tự nghiệm lại đời mình, tự cảm đời mình cũng là một cách hiểu thời gian của Văn Cao.
- Các hình ảnh trong bài thơ đều mang tính tượng trưng sâu sắc.
a. “Thời gian qua kẽ tay”
- Đây là hình ảnh ẩn dụ giàu tính biểu tượng: thời gian vô hình, không thể nắm giữ; con người bất lực trước sự trôi chảy của thời gian.
- Hình ảnh “qua kẽ tay” còn gợi cảm giác: thời gian trôi nhanh, lặng lẽ, càng muốn giữ càng tuột mất.
b. “Làm khô những chiếc lá”
- “Chiếc lá” tượng trưng cho: sự sống, tuổi trẻ, những điều mong manh trong đời người.
- Lá khô biểu hiện quy luật tàn phai của thời gian đối với sự sống và kí ức.
c. “Kỉ niệm trong tôi / Rơi / như tiếng sỏi / trong lòng giếng cạn”
- Đây là hình ảnh tượng trưng rất độc đáo: “tiếng sỏi” gợi âm thanh nhỏ bé, cô độc; “giếng cạn” gợi sự trống rỗng, sâu hun hút, mất mát.
- Kỉ niệm không biến mất ngay mà rơi xuống đáy sâu tâm hồn, tạo nên tiếng vang buồn và lạnh.
d. “Đôi mắt em / còn xanh / như hai giếng nước”
- “Đôi mắt em” không chỉ là hình ảnh của người yêu cụ thể mà còn tượng trưng cho: tình yêu, vẻ đẹp, sự sống, niềm tin.
- “Giếng nước” tượng trưng cho nguồn sống trong trẻo và bền vững. Khác với “giếng cạn” ở trên, “hai giếng nước” đầy sức sống và tươi mát.
=> Hình ảnh cuối bài tạo nên sự đối lập đầy ý nghĩa: giếng cạn ↔ giếng nước, tàn phai ↔ vĩnh cửu, mất mát ↔ hồi sinh.
3. Suy ngẫm của tác giả về bản chất của thời gian, nghệ thuật, tình yêu và mối tương quan giữa chúng
- Thời gian qua đi là miên viễn không bao giờ trở lại. Sự nghiệt ngã ấy chính là bi kịch của phận người, con người không thể nào nắm giữ, níu kéo được được thời gian. Bài thơ cho chúng ta thấy cái ý nghĩa nhân sinh tưởng như bình thường mà không phải ai cũng nhận biết được khi con người luôn đắm chìm trong quá nhiều tham vọng của cuộc sống…Ý niệm về thời gian trong bài thơ của Văn Cao, vì thế mang tư tưởng hiện sinh tích cực.
- Nghệ thuật và Tình yêu luôn khác biệt và luôn vượt lên mọi thứ tầm thường, tự thân nó luôn mang một sức mạnh trường tồn, vĩnh cửu bởi nó là hiện thân của cái Đẹp. Trong dòng chảy nghiệt ngã của thời gian, mọi sự vật, hiện tượng có thể lụi tàn và tan biến vào hư không. Nhưng có những giá trị không thể mất mà mãi mãi “còn xanh”, đó là những giá trị thuộc về nghệ thuật và cái đẹp được kết tinh từ những câu thơ, những bài hát và đặc biệt là từ đôi mắt em.
=> Thời gian xóa nhòa tất cả, thời gian tàn phá cuộc đời con người. Duy chỉ có văn học nghệ thuật và kỉ niệm về tình yêu là có sức sống lâu dài, không bị thời gian hủy hoại.
Qua bài thơ, Văn Cao đã thể hiện những suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời.
a. Về thời gian
- Thời gian hiện lên như một sức mạnh vô hình nhưng khắc nghiệt: làm mọi thứ phai tàn, huỷ hoại tuổi trẻ, kí ức và sự sống.
- Con người không thể níu giữ thời gian, chỉ có thể cảm nhận sự mất mát mà nó gây ra.
b. Về nghệ thuật
- Trong sự tàn phá ấy, nghệ thuật lại mang sức sống lâu bền: “những câu thơ”, “những bài hát” vẫn còn tồn tại.
- Điều đó cho thấy: nghệ thuật chân chính có khả năng vượt lên thời gian; nghệ thuật lưu giữ cảm xúc, vẻ đẹp và tâm hồn con người.
- Đây cũng chính là niềm tin của Văn Cao vào giá trị bất tử của sáng tạo nghệ thuật.
c. Về tình yêu
- Tình yêu trong bài thơ được biểu hiện qua “đôi mắt em”.
- Đó là vẻ đẹp: trong trẻo, dịu dàng, giàu sức sống.
- Tình yêu giúp con người chống lại cảm giác hư vô và mất mát trước thời gian.
d. Mối tương quan giữa thời gian – nghệ thuật – tình yêu
- Bài thơ đặt ra một tương quan giàu tính triết lí: thời gian có thể làm phai tàn nhiều thứ, nhưng nghệ thuật và tình yêu chân thành có khả năng vượt lên sự huỷ diệt ấy.
- Chính nghệ thuật và tình yêu làm cho đời sống con người có ý nghĩa hơn, giúp con người lưu giữ vẻ đẹp trước dòng chảy vô tận của thời gian.
=> Bài thơ vì thế không chỉ là nỗi buồn trước thời gian mà còn là lời khẳng định về những giá trị tinh thần bất diệt của con người.