Đoạn trích xây dựng các nhân vật mang đậm đặc điểm của nhân vật hài kịch cổ điển: tính cách được khắc hoạ nổi bật, có sự đối lập rõ ràng và tạo ra tiếng cười châm biếm.

+ Bác-tô-lô là kiểu nhân vật hài tiêu biểu: bảo thủ, ích kỉ, đa nghi, tham lam và tự phụ. Ông ta muốn cưới Rô-din dù đã già, tìm mọi cách giam giữ, kiểm soát cô và luôn cho rằng mình khôn ngoan. Tuy nhiên, chính sự toan tính ấy lại khiến ông trở nên lố bịch và thất bại.

+ Phi-ga-rô là nhân vật thông minh, nhanh trí, hoạt bát, đại diện cho tiếng nói của lí trí và tuổi trẻ. Những lời nói sắc sảo, hóm hỉnh của Phi-ga-rô liên tục đẩy Bác-tô-lô vào thế bị động.

+ Bá tước An-ma-vi-va là người trẻ tuổi, quyết đoán, đại diện cho tình yêu chân chính.

+ Ba-din là kiểu nhân vật cơ hội, dễ bị mua chuộc, gây cười qua thái độ lúng túng, thay đổi lập trường nhanh chóng.

+ Chưởng khế, thẩm phán góp phần tạo nên không khí hài hước bằng sự ngây ngô, máy móc hoặc “hùa theo” tình huống.

=> Các nhân vật đều được khắc hoạ bằng nét tính cách nổi bật, hành động và lời nói giàu kịch tính, từ đó làm bật lên mâu thuẫn giữa cái cũ lỗi thời với sức sống của tuổi trẻ và tình yêu.

Tác giả đã sử dụng nhiều thủ pháp trào phúng đặc sắc để tạo tiếng cười:

+ Tạo tình huống hiểu lầm, trớ trêu: Bác-tô-lô tưởng mình đã sắp đặt chu toàn nhưng cuối cùng lại vô tình giúp đối thủ hoàn thành hôn lễ.

+ Phóng đại sự lố bịch của nhân vật: Bác-tô-lô càng cố kiểm soát thì càng thất bại thảm hại; Ba-din chỉ cần nhận tiền là lập tức đổi thái độ.

+ Đối lập gây cười: Giữa tuổi già bảo thủ của Bác-tô-lô với tuổi trẻ, tình yêu của Bá tước và Rô-din. Giữa sự “cẩn thận” của Bác-tô-lô với kết cục bị lừa hoàn toàn.

+ Ngôn ngữ đối thoại hài hước, châm biếm: Những câu nói của Phi-ga-rô rất sắc sảo: “Khi tuổi trẻ và tình yêu đồng tình để lừa gạt một ông già, thì tất cả những việc ông ta làm để ngăn ngừa, đều có thể gọi tên rất chí lí là Cẩn thận hão.”

+ Mỉa mai, đả kích: Tác giả mỉa mai thói tham lam, ích kỉ, lạm dụng quyền lực của Bác-tô-lô; đồng thời ca ngợi tình yêu tự do và trí thông minh.

a. Tình huống gây cười

- Tình huống gây cười nằm ở chỗ:

+ Bác-tô-lô luôn tìm cách ngăn cản cuộc hôn nhân giữa Rô-din và Bá tước.

+ Ông ta tưởng mình kiểm soát được mọi việc, thậm chí còn “cất thang” để đề phòng.

+ Nhưng khi xuất hiện, ông lại chứng kiến chính lễ cưới của Rô-din với Bá tước đã hoàn tất hợp pháp.

+ Những người ông tin tưởng như Ba-din hay viên chưởng khế đều vô tình hoặc cố ý tiếp tay cho Bá tước.

=> Sự trái ngược giữa điều nhân vật mong muốn và kết quả thực tế tạo nên tiếng cười kịch đặc sắc.

b. Chi tiết về sự “cẩn thận hão”

- Chi tiết tiêu biểu là lời than của Bác-tô-lô: “Thế mà tôi đã cất thang của họ đi, để cho việc cưới xin được chắc chắn hơn!”.

- Ông tưởng rằng chỉ cần đề phòng cẩn mật là có thể giữ được Rô-din. Nhưng tất cả sự đề phòng ấy đều vô ích vì: ông không hiểu tình yêu và khát vọng tự do của tuổi trẻ; quá tự tin vào quyền lực và mưu mẹo của mình.

- Phi-ga-rô đã tổng kết đầy châm biếm: “Cẩn thận hão.”

=> Nhan đề đoạn trích vừa tạo tiếng cười, vừa phê phán những kẻ già nua, ích kỉ, cố níu giữ điều không thuộc về mình bằng sự tính toán vụn vặt.