Soạn bài Trình bày về việc vay mượn - cải biến - sáng tạo trong một tác phẩm văn học - Kết nối tri thức

Với soạn bài Trình bày về việc vay mượn - cải biến - sáng tạo trong một tác phẩm văn học trang 122, 123 Ngữ văn 12 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh lớp 12 trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng soạn văn 12.

Soạn bài Trình bày về việc vay mượn - cải biến - sáng tạo trong một tác phẩm văn học - Kết nối tri thức

* Yêu cầu

- Giới thiệu ngắn gọn những thông tin chính về vấn đề được chọn: tác phẩm, tác giả; nội dung đặt ra liên quan đến chủ đề bài nói.

- Lựa chọn được một hoặc một vài phương diện nổi bật của sự vay mượn trong tác phẩm (như cốt truyện, nhân vật, tình tiết,..) để phân tích, qua đó, nêu những phát hiện về sự vay mượn- cải biến - sáng tạo của tác giả so với "nguyên mẫu".

- Đánh giá chung về ý nghĩa của vấn đề đặt ra trong bài nói.

* Thực hành nói theo các bước

1. Chuẩn bị nói

a. Lựa chọn đề tài

Đề tài của bài trình bày có thể là để tài mà bạn đã thực hiện ở phần Viết. Nên lựa chọn đề tài phù hợp với điều kiện đọc và tra cứu tài liệu tham khảo của bạn.

b. Tìm ý và sắp xếp ý

Một số câu hỏi tìm ý:

- Nội dung chính của bài nói là gì? Tác giả, tác phẩm nào sẽ được tập trung phân tích?

- Tác phẩm được chọn chịu ảnh hưởng từ tác phẩm nào có trước? Căn cứ xác định có quan hệ vay mượn - cải biến ở đây là gì?

- Đâu là phương diện cho thấy rõ nhất sự tiếp nhận ảnh hưởng từ "nguyên mẫu"? Bài nói sẽ nhấn mạnh điềm gì khi đề cập vấn đề này?

- Các biểu hiện chính của việc vay mượn là gì? Nên đánh giá thế nào về mức độ, tính chất của mối quan hệ vay muợn - cải biến ở trường hợp này?

- Tác giả có những sáng tạo nổi bật gì khi tiếp nhận ảnh hưởng và vay mượn chất liệu cho sáng tác của mình?

- Việc vay mượn - cải biến - sáng tạo của tác giả nói lên được điều gì về bối cảnh văn học lúc tác phẩm ra đời?

Nếu bài nói được xây dựng dựa trên bài viết đã thực hiện, cần lựa chọn từ bài viết những ý (luận điểm) quan trọng nhất, thể hiện được những tìm tòi, khám phá riêng của mình; đồng thời sắp xếp các ý đã chọn theo một trình tự logic, phù hợp với tính chất của bài nói.

2. Thực hành nói

- Mở đầu: Giới thiệu vấn đề trình bày, đối tượng và phạm vi nội dung sẽ được đề cập.

- Triển khai. Lần lượt trình bày các luận điểm chính, phối hợp nhịp nhàng giữa lời nói và nội dung của các slide trình chiếu (nếu có).

- Kết luận: Tóm lược vấn đề đã trình bày; nêu nhận định, đánh giá khái quát về sự vay mượn - cải biến - sáng tạo của tác giả; ý nghĩa, giá trị thực tế của việc vay mượn - cải biến - sáng tạo được thể hiện trong tác phẩm.

Bài nói mẫu tham khảo:

Kính thưa quý thầy cô và các bạn. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau bước vào một hành trình thú vị, khám phá về việc vay mượn, cải biến và sáng tạo trong văn học. Đây là một chủ đề không chỉ đầy thách thức mà còn rất hấp dẫn, vì nó là nền tảng của sự phát triển và đa dạng hóa trong ngành nghệ thuật. Trên hành trình này, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá sâu hơn về cách những tác giả thông qua việc sáng tạo và tái chế các yếu tố văn học đã tồn tại, để tạo ra những tác phẩm mới mẻ, độc đáo và ý nghĩa.

Vấn đề về việc vay mượn, cải biến và sáng tạo không chỉ là một khía cạnh kỹ thuật của việc viết văn, mà còn là một phần quan trọng của quá trình sáng tạo nghệ thuật. Khi một tác giả lấy cảm hứng từ những tác phẩm trước đó, họ không chỉ đơn giản là sao chép, mà còn làm mới và làm giàu thêm ý nghĩa, tạo ra một sản phẩm mới với cái nhìn và cảm xúc riêng. Qua cuộc thảo luận hôm nay, chúng ta hy vọng sẽ có cái nhìn rõ ràng hơn về tầm quan trọng của việc vay mượn, cải biến và sáng tạo trong văn học, cũng như cách mà những yếu tố này góp phần làm nên sự độc đáo và giá trị của một tác phẩm nghệ thuật. Hãy cùng nhau khám phá và thảo luận để hiểu sâu hơn về chủ đề này và trao đổi ý kiến của mình trong quá trình học tập và nghiên cứu văn học.

Văn học, với bản chất nghệ thuật đặc biệt của nó, là nơi mà các tác giả sử dụng ngôn ngữ để phản ánh tư tưởng, cảm xúc và quan điểm của mình về thế giới xung quanh. Trong quá trình sáng tác, họ không chỉ dựa vào trải nghiệm và cảm nhận cá nhân mà còn mượn một số yếu tố từ các tác phẩm khác. Tuy nhiên, việc mượn không đồng nghĩa với việc sao chép. Để tạo ra một tác phẩm độc đáo và mang dấu ấn riêng, các tác giả thường cần phải cải biến những yếu tố mượn và sáng tạo trên cơ sở đó. Mượn là việc sử dụng các yếu tố từ các tác phẩm khác như cốt truyện, nhân vật, chi tiết, mô típ, hình ảnh, ngôn ngữ... Mục đích của việc mượn là để làm phong phú thêm nội dung và hình thức của tác phẩm, tạo sự liên kết với các tác phẩm khác và giúp tác giả truyền đạt quan điểm, tư tưởng của mình. Ví dụ, việc Nguyễn Du lấy cảm hứng từ Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân để sáng tạo ra Truyện Kiều hay việc nhiều nhà văn Việt Nam chuyển thể vở kịch Hamlet của Shakespeare sang sân khấu.

Tuy nhiên, việc mượn chỉ là bước khởi đầu. Để tạo ra một tác phẩm độc đáo, các tác giả thường cần phải cải biến những yếu tố đã mượn để phù hợp với mục đích sáng tạo của mình. Cải biến có thể thể hiện qua việc thay đổi cốt truyện, nhân vật, chi tiết, mô típ... và sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh sáng tạo và độc đáo. Ví dụ, Nguyễn Du đã cải biến nhiều chi tiết trong Truyện Kiều để tạo ra một tác phẩm mới với nội dung và ý nghĩa mới, hoặc Shakespeare đã thay đổi nhiều yếu tố trong vở kịch Hamlet để phản ánh văn hóa và xã hội của nước Anh. Sáng tạo là yếu tố quan trọng nhất, thể hiện bản sắc riêng của mỗi tác giả. Sáng tạo là khả năng kết hợp hài hòa giữa việc mượn và cải biến, đồng thời thể hiện tư tưởng, quan điểm và tình cảm của tác giả qua tác phẩm của mình. Ví dụ, Truyện Kiều của Nguyễn Du là một sáng tạo độc đáo, thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc và tài năng nghệ thuật của ông, trong khi Hamlet của Shakespeare là một sáng tạo phản ánh những suy tư về cuộc đời và con người.

Vay mượn, cải biến và sáng tạo có mối quan hệ mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau. Vay mượn là nền tảng để cải biến và sáng tạo. Cải biến là cầu nối giữa vay mượn và sáng tạo. Sáng tạo là yếu tố quyết định giá trị của tác phẩm. Việc sử dụng hợp lý các yếu tố vay mượn, cải biến và sáng tạo góp phần tạo nên giá trị của tác phẩm. Khi vay mượn, cần ghi rõ nguồn gốc để thể hiện sự tôn trọng đối với tác giả và tác phẩm gốc. Cải biến và sáng tạo là yếu tố thể hiện bản sắc riêng của tác giả.

Hiểu được tầm quan trọng của vay mượn, cải biến và sáng tạo giúp chúng ta đánh giá cao giá trị của tác phẩm văn học, đồng thời sáng tạo hiệu quả trong các lĩnh vực khác nhau.

Cách 2

Kính chào thầy cô và các bạn!

Hôm nay, em xin trình bày bài nói với đề tài: Trong số các tác phẩm văn học viết mà em đã biết, có nhiều tác phẩm vay mượn cốt truyện, nhân vật, sự kiện, hình tượng,… từ văn học dân gian.

Văn học dân gian là kho tàng tinh thần quý giá của dân tộc, lưu giữ những kinh nghiệm sống, những ước mơ và vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân lao động. Chính vì vậy, nhiều nhà văn, nhà thơ đã tiếp thu chất liệu từ văn học dân gian để sáng tạo nên những tác phẩm văn học viết đặc sắc. Điều đó cho thấy sức sống bền vững của văn học dân gian cũng như mối quan hệ gắn bó giữa văn học dân gian và văn học viết.

Một tác phẩm tiêu biểu là Truyện Kiều của Nguyễn Du. Tác phẩm được xây dựng dựa trên cốt truyện Kim Vân Kiều truyện của Trung Quốc, nhưng Nguyễn Du đã có những sáng tạo lớn lao về ngôn ngữ và tư tưởng. Nếu nguyên tác chủ yếu kể chuyện thì Truyện Kiều lại tập trung khắc họa số phận và vẻ đẹp tâm hồn của con người, đặc biệt là nhân vật Thúy Kiều. Đồng thời, tác phẩm còn sử dụng nhiều chất liệu dân gian như ca dao, tục ngữ, thành ngữ, khiến lời thơ trở nên gần gũi, giàu bản sắc dân tộc.

Bên cạnh đó, Truyền kì mạn lục cũng là tác phẩm chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn học dân gian. Trong Chuyện người con gái Nam Xương, Nguyễn Dữ đã sử dụng nhiều yếu tố kì ảo quen thuộc như oan hồn, thủy cung hay nhân vật Linh Phi. Những chi tiết ấy không chỉ làm câu chuyện hấp dẫn hơn mà còn giúp tác giả thể hiện niềm thương cảm đối với số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Đến văn học hiện đại, sự tiếp thu văn học dân gian vẫn tiếp tục được phát huy. Trong Muối của rừng, nhà văn đã xây dựng những chi tiết huyền bí như Hõm Chết, tiếng hú ghê rợn hay hoa tử huyền. Các yếu tố ấy tạo nên màu sắc kì ảo cho truyện và góp phần thể hiện thông điệp: con người cần sống hòa hợp với thiên nhiên.

Có thể thấy, việc vay mượn chất liệu dân gian giúp tác phẩm văn học viết trở nên phong phú, gần gũi và giàu bản sắc dân tộc hơn. Tuy nhiên, các nhà văn không sao chép nguyên xi mà luôn có sự sáng tạo để tạo nên giá trị mới. Chính điều đó làm cho văn học dân gian tiếp tục sống mãi trong văn học viết và trong đời sống tinh thần của con người hôm nay.

Phần trình bày của em đến đây là hết. Em xin chân thành cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

Cách 3

Kính thưa thầy cô và các bạn!

Hôm nay, em xin trình bày về sự vay mượn – cải biến – sáng tạo trong Truyện Kiều của Nguyễn Du khi tiếp nhận từ Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân.

Đây là một trường hợp tiêu biểu cho quy luật kế thừa và sáng tạo trong văn học. Từ một cốt truyện có sẵn của văn học Trung Quốc, Nguyễn Du đã tạo nên kiệt tác mang giá trị nhân văn sâu sắc và đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam.

Trước hết, về sự vay mượn, Nguyễn Du đã tiếp nhận phần khung cốt truyện và hệ thống nhân vật từ tác phẩm gốc. Những sự kiện lớn như Thuý Kiều bán mình chuộc cha, lưu lạc chốn lầu xanh, gặp Từ Hải rồi đoàn tụ với gia đình đều được giữ lại. Các nhân vật như Thuý Kiều, Kim Trọng, Hoạn Thư, Mã Giám Sinh,… cũng xuất hiện tương đối giống nguyên mẫu.

Tuy nhiên, điều làm nên giá trị đặc biệt của Truyện Kiều chính là sự cải biến và sáng tạo của Nguyễn Du.

Điểm sáng tạo đầu tiên là về thể loại nghệ thuật. Nếu Kim Vân Kiều truyện được viết bằng văn xuôi chữ Hán thì Nguyễn Du đã chuyển thành thơ lục bát dân tộc. Nhờ vậy, câu chuyện trở nên giàu nhạc điệu, giàu cảm xúc và dễ đi vào lòng người Việt hơn.

Bên cạnh đó, Nguyễn Du còn sáng tạo ở chiều sâu tư tưởng. Trong tác phẩm gốc, câu chuyện thiên về kể lại số phận nhân vật. Nhưng ở Truyện Kiều, Nguyễn Du đã gửi gắm tiếng nói nhân đạo sâu sắc, thể hiện niềm thương cảm đối với con người, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Ông cũng rất thành công trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật. Thuý Kiều trong Truyện Kiều không chỉ là một cô gái tài sắc mà còn là con người có đời sống nội tâm phong phú, giàu hi sinh và khát vọng hạnh phúc. Những đoạn như “Trao duyên”, “Kiều ở lầu Ngưng Bích” đã cho thấy tài năng bậc thầy của Nguyễn Du trong việc khám phá tâm hồn con người.

Ngoài ra, ngôn ngữ thơ của Nguyễn Du cũng là một sáng tạo lớn. Ông sử dụng tiếng Việt rất tinh luyện, kết hợp ngôn ngữ bác học với lời ăn tiếng nói dân gian, tạo nên vẻ đẹp vừa sang trọng vừa gần gũi.

Qua đó, có thể thấy Nguyễn Du không sao chép đơn thuần mà đã “Việt hoá” câu chuyện cũ bằng tâm hồn và tài năng nghệ thuật của mình. Từ một tác phẩm vay mượn, ông đã tạo nên kiệt tác bất hủ của văn học dân tộc.

Việc tìm hiểu sự vay mượn – cải biến – sáng tạo trong Truyện Kiều giúp chúng ta hiểu rằng văn học luôn phát triển trên cơ sở kế thừa và đổi mới. Một tác phẩm lớn không chỉ tiếp nhận cái có sẵn mà còn phải mang dấu ấn sáng tạo riêng của người nghệ sĩ.

Bài trình bày của em đến đây là hết. Em xin cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

3. Trao đổi, đánh giá

Người nghe

Người nói

- Đánh giá về tính hệ thống, hợp lí của vấn đề mà bài trình bày đề cập; sự hấp dẫn của vấn để vay mượn - cải biến - sáng tạo được bài trình bày lựa chọn. - Trao đổi về nội dung, mức độ thuyết phục của bài trình bày, những điểm cần làm rõ, những điểm cần rút kinh nghiệm,.. - Nhận xét về sự chuẩn bị, cách trình bày của người nói.

- Trao đổi về các góp ý, đề nghị,.. của người nghe theo đúng trọng tâm. Có thể xem đây là cơ hội để giải thích thêm các ý tưởng mà bài trình bày của mình chưa thể hiện hết. - Có thể đặt ra các câu hỏi với người đối thoại, nhằm mục đích hướng tới nhận thức hợp lí nhất về những vấn đề, phương diện cùng quan tâm. - Với những vấn đề, phương diện còn có cách hiểu, cách lí giải khác nhau, cần ghi nhớ để xin ý kiến gợi ý, giải đáp từ chuyên gia.