* Về nội dung

- Giải thích các hiện tượng tự nhiên và nguồn gốc thế giới:

+ Thần Trụ Trời lí giải sự hình thành trời – đất.

+ Thần Sét, Thần Gió lí giải hiện tượng sấm sét, gió.

→ Thể hiện nhận thức còn sơ khai nhưng giàu tưởng tượng của người xưa về vũ trụ

+ Thể hiện khát vọng chinh phục tự nhiên: Con người gửi gắm ước mơ làm chủ thiên nhiên qua hình tượng các vị thần.

+ Phản ánh đời sống tinh thần, tín ngưỡng cổ xưa: Tin vào các lực lượng siêu nhiên chi phối thế giới và cuộc sống con người.

* Về nghệ thuật

- Yếu tố kì ảo, hoang đường đậm nét: Nhân vật là các vị thần có sức mạnh phi thường, hành động mang tính sáng tạo vũ trụ.

- Cốt truyện đơn giản, tập trung vào một sự kiện chính: Diễn biến rõ ràng, dễ nhớ, phù hợp với truyền miệng.

- Nhân vật mang tính biểu tượng: Mỗi vị thần đại diện cho một hiện tượng tự nhiên (trời, sét, gió…).

- Trí tưởng tượng phong phú, tư duy chất phác: Thế giới được hình dung theo cách cụ thể, gần gũi với đời sống con người.

- Thần Trụ Trời

+ Ngôi kể: Ngôi thứ ba

+ Nhân vật chính: Thần Trụ Trời

+ Sự kiện chính: Từ cõi hỗn mang, thần đứng dậy, đội trời lên và đắp cột đá khổng lồ để tách trời – đất.

- Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên

+ Ngôi kể: Ngôi thứ ba

+ Nhân vật chính: Ngô Tử Văn

+ Sự kiện chính: Tử Văn đốt đền trừ yêu, sau đó xuống âm phủ đấu tranh, vạch tội tên tướng giặc và được minh oan.

- Chữ người tử tù

+ Ngôi kể: Ngôi thứ ba

+ Nhân vật chính: Huấn Cao

+ Sự kiện chính: Cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa Huấn Cao – người tài hoa, khí phách và viên quản ngục – người yêu cái đẹp, dẫn đến cảnh cho chữ đầy ý nghĩa.

Tác phẩm: Prometheus lấy cắp lửa cho loài người (thần thoại Hy Lạp)

- Cốt truyện:

+ Prometheus thương loài người sống trong bóng tối nên đã đánh cắp lửa từ các vị thần mang xuống cho con người.

+ Hành động này khiến thần Zeus tức giận và trừng phạt Prometheus bằng cách xiềng ông vào núi để chim ăn gan mỗi ngày.

→ Cốt truyện xoay quanh hành động mang tính hi sinh vì con người.

- Thời gian:

+ Thời kì sơ khai của thế giới, không xác định cụ thể.

+ Mang tính huyền thoại, cổ xưa.

- Không gian:

+ Không gian vũ trụ rộng lớn: đỉnh Olympus, trần gian, núi đá hoang vu.

+ Mang tính phiếm chỉ, không cụ thể.

- Nhân vật:

+ Prometheus – vị thần có trí tuệ và lòng nhân ái, dám chống lại thần linh vì con người.

+ Zeus – đại diện cho quyền lực tối cao của thần linh.

→ Nhân vật mang tầm vóc lớn lao, có sức mạnh siêu nhiên.

- Lời kể:

+ Ngôi kể thứ ba.

+ Giọng kể trang trọng, giàu yếu tố kì ảo, hoang đường.

Một chi tiết tiêu biểu làm nên sức hấp dẫn của Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên là cảnh Ngô Tử Văn bị đưa xuống Minh ty xét xử. Đây là tình huống giàu kịch tính, khi một con người trần thế phải đối diện với thế lực siêu nhiên. Dù bị buộc tội và đe dọa, Tử Văn vẫn giữ thái độ cứng cỏi, không hề run sợ, kiên quyết vạch trần tội ác của hồn ma tướng giặc. Chi tiết này đã làm nổi bật khí phách chính trực, tinh thần dũng cảm và niềm tin vào công lí của nhân vật. Đồng thời, việc Diêm Vương cho điều tra lại sự việc rồi minh oan cho Tử Văn thể hiện rõ quan niệm: chính nghĩa cuối cùng sẽ chiến thắng cái ác. Qua đó, tác giả gửi gắm niềm tin vào lẽ phải và công lí trong cuộc sống.