Soạn bài Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới - Kết nối tri thức
Soạn bài Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới - Kết nối tri thức
Với soạn bài Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới trang 11, 12, 13, 14 Ngữ văn 10 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh lớp 10 trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng soạn văn 10.
Soạn bài Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (trang 14) - Kết nối tri thức
* Trước khi đọc
Câu hỏi (trang 11 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Truyện: thần thoại Hy Lạp, Sơn Tinh Thuỷ Tinh, Con Rồng cháu Tiên, Thần Kim Quy, Thần trụ trời, thần núi Tản Viên, Nữ Oa vá trời,...
- Phim: Cuộc chiến của các vị thần (thần thoại Ấn Độ), Đông phương thần Oa (Trung Quốc), truyền thuyết Thánh Gióng (Việt Nam),....
- Điều làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm là những yếu tố kì ảo vô cùng đặc biệt, con người thường có siêu năng lực làm những điều phi thường, nội dung tác phẩm kì thú, lôi cuốn bạn đọc.
- Truyện kể: Nữ Oa vá trời,…
- Bộ phim Cuộc chiến thành Troy xoay quanh câu chuyện kể về một cuộc xung đột giữa hai quốc gia hùng mạnh tại Hy Lạp.
- Sức hấp dẫn: Nhân vật chính là các vị thần có năng lực siêu nhiên hoặc sức mạnh phi thường, trí tưởng tượng bay bổng, lãng mạn.
* Đọc văn bản
1. Chú ý các chi tiết mở đầu câu chuyện
- Chưa có vũ trụ, muôn vật và loài người
- Trời đất hỗn độn, tăm tối, lạnh lẽo
- Thuở ban sơ, khi vũ trụ chưa hình thành, trời đất chỉ là một khối hỗn độn tối tăm và lạnh lẽo.
2. Hình dung vóc dáng và những hành động của thần Trụ Trời
- Vóc dáng: Một ông thần thân thể to lớn, chân bước một bước từ tỉnh này qua tỉnh nọ, đỉnh núi này sang đỉnh núi kia
- Hành động: đứng dậy dùng đầu đội trời lên rồi đào đất, đá thành cái cột vừa to vừa cao để chống trời
- Thần có vóc dáng khổng lồ, đội trời và đắp cột đá chống trời – một hành động vĩ đại chỉ thần mới làm được.
3. Có những vị thần nào được liệt kê trong bài vè?
- Thần đếm cát, thần tát biển, thần kể sao, thần đào sông,thần trồng cây, thần xây rú, thần trụ trời
- Bài vè liệt kê nhiều vị thần như: thần đếm cát, thần tát biển, thần làm sao, thần đào sông, thần trồng cây, thần xây núi và thần trụ trời.
4. Chú ý các chi tiết miêu tả công việc và “tính khí” của thần Sét
- Công việc: thi hành luật pháp ở trần gian, thần có một lưỡi búa, khi xử án kẻ nào dù là người, là vật, là cây cỏ thì thần tự mình nhảy xuống tận nơi trỏ ngọn cờ vào đầu tội nhân rồi dùng lưỡi búa bổ xuống đầu. Có khi xong việc thần không mang lưỡi búa lên theo mà quẳng luôn tại đó. Thần thường ngủ về mùa đông, vào tháng hai, ba mới dậy làm việc.
- Tính khí: rất nóng nảy, hễ Ngọc Hoàng sai là đi ngay, hễ thấy là đánh liền cho nên cũng có lúc làm cho người, vật chết oan
- Công việc: Thần thi hành luật pháp ở trần gian, dùng búa trừng phạt kẻ có tội; đôi khi bỏ lại búa sau khi xử án và thường ngủ suốt mùa đông, đến tháng hai, ba mới bắt đầu làm việc.
- Tính khí: Nóng nảy, nhận lệnh là đi ngay, thấy tội là đánh liền nên đôi khi khiến người và vật chết oan.
5. Chú ý hình dạng và hoạt động của thần Gió
- Hình dạng: kì quặc, không có đầu, bảo bối của thần là một thứ quạt màu nhiệm
- Hoạt động: làm gió nhỏ hay bão lớn, lâu hay mau tuỳ theo lệnh Ngọc Hoàng. Thần Gió phối hợp với thần Mưa, có khi cả thần Sét là những lúc đáng sợ nhất. Những lúc thần xuống hạ giới đi chơi vào những buổi tối trời là lúc giữa đồng bằng tự nhiên nổi lên trận gió xoay, dân gian thường gọi là thần Cụt Đầu.
- Hình dạng: Kì lạ, không có đầu, mang theo chiếc quạt thần.
- Hoạt động: Theo lệnh Ngọc Hoàng tạo gió nhẹ hoặc bão lớn, thường phối hợp với thần Mưa và thần Sét; khi xuống trần gian có thể gây gió xoáy, dân gian gọi là thần Cụt Đầu.
6. Mục đích của việc tạo ra nhân vật đứa con thần Gió là gì?
- Nhằm giải thích hiện tượng gió và lí giải sự xuất hiện của cây ngải tướng quân. Đó là do con thần Gió hoá thành khi phải chịu hình phạt của Ngọc Hoàng.
- Chi tiết này nhằm lí giải dấu hiệu cây ngải gió cuốn lá báo trời sắp nổi gió, mưa.
*Sau khi đọc
Nội dung chính
Văn bản “Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới” đã lý giải về sự hình thành của thế giới tự nhiên thông qua các vị thần. Mỗi vị thần có một quyền năng đặc biệt, đảm bảo sự sống cho trái đất. Truyện về các vị thần đã phản ánh quan niệm nhận thức của con người thời cổ về thế giới xung quanh và thể hiện khao khát chinh phục tự nhiên.
* Sau khi đọc
Câu 1 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
|
Đặc điểm |
Thần Trụ Trời |
Thần Sét |
Thần Gió |
|
Thời gian |
Chưa có vũ trụ, chưa có muôn vật và loài người |
||
|
Không gian |
Trời đất chỉ là một đám hỗn độn tối tăm và lạnh lẽo |
||
|
Nhân vật |
Thần trụ trời – một ông thần thân thể to lớn không biết bao nhiêu mà kể |
Thần Sét – có danh hiệu là Thiên Lôi, ông Sấm |
Thần Gió – hình dạng kì quặc, không đầu |
|
Sự kiện chính |
Thần ở trong đám mờ mịt hỗn độn không biết đã từ bao lâu, bỗng đứng dậy dùng đầu đội trời lên rồi đào đất, đá đắp thành một cái cột vừa to vừa cao để chống trời. |
Thần bị bắt nằm im một nơi không cựa quậy, con gà của Ngọc Hoàng được lệnh thỉnh thoảng lại mổ một cái làm cho thần đau nhói nhưng không làm gì được |
Thần Gió có đứa con nghịch ngợm. Khi hạ giới mất mùa đói khổ, người chồng đi xa xin được bát gạo về nấu cho vợ nhưng bị con thần Gió quạt tứ tung văng xuống ao. |
|
Đặc điểm |
Thần Trụ Trời |
Thần Sét |
Thần Gió |
|
Thời gian |
Khi vũ trụ và muôn vật chưa hình thành |
||
|
Không gian |
Trời đất hỗn độn, tối tăm |
||
|
Nhân vật |
Thần trụ trời |
Thần Sét |
Thần Gió |
|
Sự kiện chính |
Đội trời, đắp cột đá chống trời |
Bị Ngọc Hoàng trừng phạt, gà mổ |
Con thần Gió quạt làm văng bát gạo |
Câu 2 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Nhân vật chính: thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió => đều là những vị thần sáng tạo thế giới
- Nội dung: lí giải về sự hình thành của bầu trời, mặt đất, của sấm sét và gió
- Thần thoại suy nguyên là loại thần thoại kể về nguồn gốc vũ trụ và muôn loài. Ba văn bản trên thuộc loại này vì có nhân vật là các vị thần, thời gian – không gian mang tính vũ trụ và nhằm lí giải các hiện tượng tự nhiên, đời sống con người.
Câu 3 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Thần Trụ Trời, thần Gió, thần Sét đều có ngoại hình kì lạ khác thường, tính khí mạnh mẽ, nóng nảy, nghịch ngợm
- Sự tưởng tượng về các vị thần dựa trên những đặc điểm của những hiện tượng tự nhiên mà con người cần lý giải.
+ Bầu trời rộng lớn => Thần Trụ Trời có thân thể to lớn
+ Sét là những tia nhỏ, âm thanh lớn => thần Sét có mặt mũi rất nanh ác, tiếng quát tháo rất dữ dội
+ Gió không có hình thù rõ ràng => thần Gió có hình dạng kì quặc, không có đầu.
- Trong quan niệm người cổ đại, các vị thần như thần Trụ Trời, thần Gió, thần Sét có hình dáng khổng lồ hoặc kì lạ, sở hữu sức mạnh siêu nhiên và tính khí đáng sợ. Những nhân vật này được tạo ra để lí giải các hiện tượng tự nhiên và đời sống xã hội.
Câu 4 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
|
|
Thần Trụ Trời |
Thần Sét |
Thần Gió |
|
Công việc |
Nâng đỡ bầu trời |
Tạo tia sét |
Tạo gió |
|
Miêu tả công việc |
Thần ở trong đám mờ mịt hỗn độn không biết đã từ bao lâu, bỗng đứng dậy dùng đầu đội trời lên rồi đào đất, đá đắp thành một cái cột vừa to vừa cao để chống trời. |
thi hành luật pháp ở trần gian, thần có một lưỡi búa, khi xử án kẻ nào dù là người, là vật, là cây cỏ thì thần tự mình nhảy xuống tận nơi trỏ ngọn cờ vào đầu tội nhân rồi dùng lưỡi búa bổ xuống đầu. |
Làm gió nhỏ hay bão lớn, lâu hay mau tuỳ theo lệnh Ngọc Hoàng. Thần Gió phối hợp với thần Mưa, có khi cả thần Sét là những lúc đáng sợ nhất. Những lúc thần xuống hạ giới đi chơi vào những buổi tối trời là lúc giữa đồng bằng tự nhiên nổi lên trận gió xoay, dân gian thường gọi là thần Cụt Đầu. |
|
Mục đích |
Lí giải tại sao có mặt đất và bầu trời |
Lí giải tại sao mỗi lần chớp rạch, biết có sét |
Lí giải hiện tượng gió và sự xuất hiện của cây ngải gió |
- Mỗi vị thần được miêu tả có một chức năng riêng, “đảm trách” một công việc cụ thể và đều hướng tới mục đích nhận thức, lí giải các hiện tượng tự nhiên. Vì vậy, công việc của họ lớn lao, kì vĩ, thần bí, đáng sợ (tạo lập vũ trụ, trừng trị kẻ ác, dùng chiếc quạt màu nhiệm làm ra gió, bão) nhưng họ cũng được miêu tả như những người lao động bình thường: vất vả, cần mẫn, cũng phải lao động (thần Trụ Trời) và cũng có lúc chểnh mảng, sai sót (thần Sét, thần Gió).
Câu 5 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Con người nhận thức thế giới tự nhiên vô cùng bí ẩn, có những năng lực kì lạ không thể giải thích. Vì vậy, họ tạo ra hình tượng các vị thần để lí giải tất cả những hiện tượng tự nhiên xảy ra xung quanh.
- Họ gửi gắm vào các hình tượng thần linh khát vọng khám phá, giải thích và chinh phục tự nhiên.
- Hình tượng thần Trụ Trời, thần Sét và thần Gió phản ánh quan niệm vũ trụ của người nguyên thủy: các hiện tượng tự nhiên đều do sức mạnh siêu nhiên chi phối. Qua đó, con người cũng gửi gắm khát vọng nhận thức và chinh phục tự nhiên.
Câu 6 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Cách xây dựng các nhân vật thần linh đều mang một ngoại hình đặc biệt, khác thường, một sức mạnh siêu nhiên thần bí.
- Tình cảm của người xưa đối với thế giới tự nhiên: tôn sùng, kính trọng
- Đặc điểm:
+ Nhân vật là các vị thần có hình dáng khổng lồ, khác thường và mang sức mạnh siêu nhiên.
+ Chức năng: giải thích các hiện tượng tự nhiên trong đời sống.
+ Nghệ thuật: sử dụng nhiều yếu tố tưởng tượng kì ảo.
- Thái độ của người xưa với tự nhiên:
+ Người nguyên thủy dùng trí tưởng tượng để lí giải và chinh phục thế giới.
+ Hình tượng các vị thần thể hiện sự tôn kính, ngưỡng mộ và niềm tin của họ đối với tự nhiên.
Câu 7 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- HS có thể đưa ra nhiều cách lí giải, sau đây là một gợi ý
- Trong cuộc sống hiện đại, mọi hiện tượng tự nhiên đều có thể lí giải bằng kiến thức khoa học. Tuy nhiên, cuộc sống vô cùng rộng lớn và còn những điều bí ẩn mà con người không thể khám phá hết, vì vậy, niềm tin thiêng liêng về một thế giới mà ở đó vạn vật đều có linh hồn vẫn còn sức hấp dẫn cho đến hiện tại. Việc con người có niềm tin tín ngưỡng, tin vào những vị Thần Phật chính là điển hình cho thấy ngày nay, chúng ta vẫn luôn có niềm tin vào thế giới linh thiêng.
- Niềm tin là sự tin tưởng tích cực vào một điều gì đó, là giá trị tinh thần giúp con người có thêm động lực trong cuộc sống. Trong xã hội hiện đại, niềm tin vào thế giới tâm linh vẫn tồn tại, thể hiện qua tín ngưỡng và trở thành điểm tựa tinh thần khi con người gặp khó khăn. Việc tin vào thế giới khác không xấu nếu giúp con người sống tốt hơn; đáng phê phán chỉ là những người lợi dụng niềm tin ấy để trục lợi.
* Kết nối đọc – viết
Bài tập (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
Đoạn văn tham khảo:
Nữ Oa là vị thần sinh ra loài người. Con cháu bà sống trong cõi thế gian bình yên vô sự thì bỗng một hôm Thủy Thần, Cung Công và Hỏa Thần, Chúc Dung gây sự đánh nhau rất dữ dội. Hậu quả khiến cây cột chống Trời gẫy gập xuống, một góc trời bị sụt lở gây ra tai họa khủng khiếp cho loài người. Nữ Oa đau lòng khi thấy con cháu sống trong cảnh tối tăm khổ ải đã không quản khó khăn, vất vả, ngày đêm một mình hì hục khuôn đất, đội đá ở khắp nơi về để vá trời cho bằng được, kịp cứu đàn con. Bà chọn đá ngũ sắc, chất lên thành núi, đốt lửa luyện đá thành keo rồi lần lượt vá hết các vết thủng trên vòm trời. Từ đó, con người sống dưới vòm trời trong xanh, điểm mây ngũ sắc, không còn lo trời sập, không sợ nước lũ và các loài ác thú, chăm lo làm ăn, bốn mùa no đủ, vui tươi.
Một chi tiết kì ảo tiêu biểu trong thần thoại là hình ảnh thần dùng sức mạnh phi thường để tạo lập thế giới. Trong truyện về thần Trụ Trời, thần có thân hình khổng lồ, đứng dậy đội trời lên rồi đào đất đá đắp thành một cột lớn để chống trời, tách trời và đất ra làm hai. Chi tiết này mang tính tưởng tượng kì ảo, bởi con người bình thường không thể thực hiện được những việc lớn lao như vậy. Tuy nhiên, thông qua hình tượng thần Trụ Trời, người xưa đã gửi gắm cách lí giải của mình về nguồn gốc vũ trụ và sự hình thành của trời đất, núi đồi, sông biển. Đồng thời, chi tiết này còn thể hiện trí tưởng tượng phong phú của con người thời cổ đại cũng như khát vọng nhận thức và chinh phục thế giới tự nhiên.