Soạn bài Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân - Kết nối tri thức
Soạn bài Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân - Kết nối tri thức
Với soạn bài Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân trang 137, 138, 139 Ngữ văn 10 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh lớp 10 trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng soạn văn 10.
Soạn bài Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân
* Trước khi đọc
Câu hỏi 1 (trang 137 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Khi nghe cụm từ “con rối”, em nghĩ ngay đến những nhân vật nhỏ được điều khiển để biểu diễn trên sân khấu. Vì em từng xem múa rối nước và rất ấn tượng với hình ảnh các con rối sinh động.
Khi nghe đến “con rối”, mình nghĩ ngay đến những hình nhân nhỏ bằng gỗ hoặc vải được điều khiển bằng tay hoặc dây để biểu diễn. Mình liên tưởng như vậy vì con rối thường xuất hiện trong các tiết mục nghệ thuật dân gian, đặc biệt là múa rối, nơi các nhân vật được “thổi hồn” để kể chuyện và truyền tải ý nghĩa.
Câu hỏi 2 (trang 137 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Em biết rối nước là loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống của Việt Nam, thường biểu diễn trên mặt nước và gắn với đời sống làng quê Bắc Bộ. Em còn muốn tìm hiểu thêm về cách điều khiển con rối và ý nghĩa của các tiết mục múa rối nước.
- Mình biết rối nước là một loại hình nghệ thuật truyền thống của Việt Nam, thường được biểu diễn trên mặt nước, với sân khấu là ao hoặc hồ. Người điều khiển đứng sau tấm mành, dùng sào hoặc dây để điều khiển con rối. Nội dung các tiết mục thường gắn với đời sống làng quê, lao động, lễ hội.
- Mình còn thắc mắc về cách điều khiển rối dưới nước sao cho linh hoạt và bí mật, cũng như quy trình làm ra một con rối nước. Ngoài ra, mình muốn tìm hiểu sâu hơn về lịch sử hình thành, ý nghĩa văn hóa và cách nghệ thuật này được gìn giữ, phát triển trong thời hiện đại.
* Đọc văn bản
Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:
1. Đoạn chữ in đậm này là sa-pô của văn bản. Hãy nhớ lại các chức năng thông thường của một sa-pô
- Các chức năng của sa-pô:
+ Hoàn thiện tiêu đề
+ Tóm tắt nội dung
+ Chứng minh tính thời sự
+ Nêu rõ hoàn cảnh
+ Thông báo bố cục
+ Thu hút người đọc
Sa-pô có các chức năng chính:
- Giới thiệu khái quát nội dung chính của văn bản.
- Thu hút sự chú ý của người đọc.
- Định hướng nội dung và tạo hứng thú để người đọc tiếp tục theo dõi.
2. Trò rối nước ở Việt Nam ra đời từ bao giờ?
- Tương truyền, múa tối nước được hình thành từ thế kỉ XI – XII
Múa rối nước được hình thành khoảng thế kỉ XI – XII.
3. Không gian biểu diễn đặc trưng của múa rối nước.
- Nhà rối (thủy đình) trên mặt ao làng với lối kiến trúc mái chùa cong cong mành tre, cờ phướn, võng lọng, cổng hàng mã,... tạo nên một sân khấu sinh động.
- Ngày nay, thủy định được dựng ngay trong các nhà hát và trong các khu du lịch sinh thái,… với sân khấu là hồ nhân tạo.
Không gian đặc trưng gồm:
- Mặt nước (ao, hồ) làm sân khấu.
- Thủy đình (nhà rối) dựng trên mặt nước.
- Xung quanh là không gian làng quê Bắc Bộ với mái đình, cây đa, cổng làng,… tạo nên khung cảnh dân gian sinh động.
4. Trong trò rối nước, con rối đã được chế tác và điều khiển như thế nào?
- Người điều khiển sử dụng hệ thống sào kết hợp với dây để điều khiển con rối, đứng sau bức mành (buồng trò)
- Lối điều khiển đòi hỏi kĩ năng thuần thục, làm sao nhịp nhàng với lời thoại, âm nhạc, lột tả được thần thái nhân vật.
- Phần thân con rối nổi trên mặt nước, phần chân chìm dưới nước để giữ thăng bằng và lắp bộ điều khiển
- Những con rối được đẽo gọt từ gỗ sung, tạo hình ngộ nghĩnh màu sắc rực rỡ, vui tươi, dân dã
- Con rối:
+ Được làm từ gỗ, tạc hình sinh động, sơn màu rực rỡ.
+ Gồm phần nổi (thân) và phần chìm dưới nước (chân, bộ điều khiển).
- Cách điều khiển:
+ Nghệ nhân dùng hệ thống sào và dây.
+ Điều khiển từ phía sau màn (buồng trò), giúp rối cử động linh hoạt, nhịp nhàng theo lời thoại và âm nhạc.
5. Việc bảo tồn, phát triển rối nước có điểm gì chung với bảo tồn, phát triển các loại hình nghệ thuật cố truyền khác của dân tộc
- Duy trì bằng cách sinh hoạt biểu diễn hội hè ở các làng xã và khắp cả nước
- Tuy nhiên phát triển không chỉ là nhân rộng địa điểm, tăng số lượng suất diễn mà còn là sự tìm tòi, sáng tạo để đào sâu và phát huy những giá trị vốn có của nghệ thuật múa rối.
- Giữ gìn giá trị truyền thống vốn có.
- Đồng thời phải đổi mới, sáng tạo để phù hợp thời đại.
- Mở rộng phạm vi biểu diễn, thu hút khán giả trong và ngoài nước.
- Truyền dạy cho thế hệ trẻ, có sự tâm huyết của nghệ nhân.
* Sau khi đọc
Nội dung chính:
Văn bản giới thiệu về nghệ thuật múa rối nước và sự phát triển đến nay của loại hình nghệ thuật này.
Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:
Câu 1 (trang 139 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Rối nước tương truyền được hình thành từ thế kỉ XI – XII. Múa rối nước thường biểu diễn vào những dịp hội hè trong lãng xã và sau này trở thành loại hình nghệ thuật lớn.
- Không gian biểu diễn đặc trưng của múa rối nước: Nhà rối (thủy đình) trên mặt ao làng với lối kiến trúc mái chùa cong cong mành tre, cờ phướn, võng lọng, cổng hàng mã,... tạo nên một sân khấu sinh động. Ngày nay, thủy định được dựng ngay trong các nhà hát và trong các khu du lịch sinh thái, … với sân khấu là hồ nhân tạo.
- Trong trò rối nước người điều khiển sử dụng hệ thống sào kết hợp với dây để điều khiển con rối, đứng sau bức mành (buồng trò). Lối điều khiển đòi hỏi kĩ năng thuần thục, làm sao nhịp nhàng với lời thoại, âm nhạc, lột tả được thần thái nhân vật.
- Để phát triển và duy trì nghệ thuật múa rối nước thì không chỉ là nhân rộng địa điểm, tăng số lượng suất diễn mà còn là sự tìm tòi, sáng tạo để đào sâu và phát huy những giá trị vốn có của nghệ thuật múa rối.
Văn bản giới thiệu về nghệ thuật múa rối nước Việt Nam: nguồn gốc (khoảng thế kỉ XI–XII), không gian biểu diễn đặc trưng trên mặt nước với thủy đình, cách chế tác và điều khiển con rối bằng sào và dây. Đồng thời, văn bản nêu giá trị văn hóa, sức hấp dẫn của rối nước và vấn đề bảo tồn, phát triển loại hình nghệ thuật truyền thống này trong đời sống hiện đại.
Câu 2 (trang 139 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Sự hình thành: Múa rối nước vốn thường được biểu diễn trong các buổi hội làng hay các dịp lễ tết, khi bà con đã thu xếp xong việc đồng áng để cùng ra đình góp vui
- Không gian, chất liệu biểu diễn:
+ Để diễn được trò rối nước, người ta phải dựng lên nhà rối trên mặt ao làng với lối kiến trúc mái chùa cong cong cùng mành tre, cờ phướn, võng lõng, cổng hàng mã, ...
+ Âm thanh và ánh sáng: cần tiếng đàn, tiếng hát, tiếng trống mõ, tiếng kèn sáo và cả những tiếng pháo phụ trợ để thật tròn vai.
Các chi tiết tiêu biểu:
- Ra đời từ làng quê Bắc Bộ, gắn với đời sống nông nghiệp.
- Biểu diễn trong hội làng, dịp lễ tết, mang tính cộng đồng.
- Không gian có mái đình, cây đa, cổng làng → đậm bản sắc Việt.
- Nội dung phản ánh sinh hoạt đời thường, lao động, lễ hội.
- Được lưu truyền qua nhiều thế hệ, có giá trị văn hóa lâu đời.
Câu 3 (trang 139 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Cách triển khai thông tin văn bản theo trình tự: nguồn gốc, đặc điểm không gian, cách biểu diễn, cách chế tạo rối nước và sự duy trì phát triển của loại hình nghệ thuật.
- Mỗi phần được chia thành các luận điểm rõ ràng, có sự so sánh giữa quá khứ và hiện tại, lập luận có logic và có tính xác thực.
- Đặc điểm:
+ Triển khai theo trình tự logic: giới thiệu → nguồn gốc → không gian → cách biểu diễn → giá trị → bảo tồn.
+ Kết hợp thuyết minh + giải thích + miêu tả.
+ Có dẫn chứng cụ thể, chi tiết rõ ràng.
- Mức độ thuyết phục: Cao, vì thông tin đầy đủ, có hệ thống, giúp người đọc hiểu rõ cả hình thức lẫn ý nghĩa của rối nước.
Câu 4 (trang 139 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Sa-pô giúp hoàn thiện tiêu đề bằng cách nói rõ chủ đề bài viết và góc độ mà bạn lựa chọn xử lý giúp độc giả hình dung bài báo nói gì và thu hút người đọc bởi những từ khóa
-> Sapo có tính khơi gợi: Sapô ở đây đưa ra ý tưởng chung của bài báo, góc độ và giọng điệu của bài viết
- Cách viết sa-pô: Đoạn Sapo này có thể được viết bởi 1 hoặc nhiều câu văn hoàn chỉnh khác nhau. Những câu văn này có thể ngắn, có thể dài nhưng nó phải mang tính khái quát để người đọc hiểu được nội dung phần thông tin mà bạn cung cấp phía dưới. Có thể dùng những từ ngữ gợi mở, từ khóa để gây sự chú ý và hấp dẫn cho người đọc.
- Nhận xét:
+ Ngắn gọn, giàu hình ảnh, gợi tò mò và hấp dẫn.
+ Nêu được đặc điểm nổi bật của múa rối nước.
- Cách viết sa-pô:
+ Giới thiệu khái quát nội dung chính.
+ Dùng hình ảnh, cách diễn đạt cuốn hút.
+ Tạo ấn tượng ban đầu để thu hút người đọc.
Câu 5 (trang 139 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
- Múa rối nước là những bức tranh phản ánh chân thực về cuộc sống của những người nông dân trong sinh hoạt đời thường, từ đó, chúng ta nhận thức được mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thế giới thiên nhiên, hiểu được lao động, sinh hoạt, khát vọng và ước mơ về cuộc sống ấm no, hạnh phúc của người nông dân vùng châu thổ sông Hồng trong tiến trình phát triển của lịch sử. Thường các tiết mục rối nước kể về những sự tích dân gian hoặc cuộc sống hàng ngày của người dân Việt Nam.
- Các tích trò như: cày cấy, chăn trâu, đánh cá, múa rồng, lễ hội,…
- Nội dung thể hiện đời sống lao động, sinh hoạt và ước mơ của người dân.
- Một số câu chuyện mang yếu tố hài hước, châm biếm hoặc ca ngợi cái đẹp, cái thiện.
Câu 6 (trang 139 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
Nghệ thuật dân gian đóng vai trò quan trọng và là linh hồn của nền văn hóa của cả một dân tộc. Việt Nam cũng vậy. Nghệ thuật dân gian mỗi vùng miền sẽ có 1 sắc thái khác nhau và mang giá trị nhân văn, thẩm mĩ riêng. Tuy nhiên thời đại 4.0 phát triên đồng nghĩa với việc khán giả dần ít được tiếp xúc với các loại hình dân gian truyền thống của Việt Nam. Mặc dù không còn ưa chuộng như trước đây, nhưng giá trị của các loại hình nghệ thuật mang lại là vô giá, nó không chỉ là nét đẹp riêng của dân tộc mà còn lưu giữ và phản ánh chân thực nhất đời sống văn hóa của người Việt xưa. Các loại hình nghệ thuật dân gian Việt Nam trên đều là những di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo tồn và phát triển.
Múa rối nước khiến mình cảm thấy tự hào về văn hóa dân tộc, vì đây là loại hình nghệ thuật độc đáo, sáng tạo của người Việt. Qua đó, mình nhận ra cần trân trọng, gìn giữ và phát huy các giá trị nghệ thuật truyền thống để không bị mai một trong xã hội hiện đại.
* Kết nối đọc – viết
Câu hỏi (trang 139 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) về chủ đề: Múa rối nước – món quà kì diệu từ đồng ruộng Việt Nam.
Đoạn văn tham khảo:
Múa rối nước là một thể loại của loại hình sân khấu Việt Nam. Được sinh ra từ nền văn hóa nông nghiệp lúa nước của nông dân vùng châu thổ sông Hồng, nó mang đậm tính văn hóa phương Đông và Đông Nam Á. Từ “trò chơi” mang yếu tố diễn cướng dân gian, múa rối nước trở thành môn nghệ thuật truyền thống mang đậm sắc thái, tâm hông của người Việt, mang giá trị phản ánh sinh động, chân thực về đời sống văn hóa của người nông dân, nông thôn vùng châu thổ sông Hồng. Trong tâm thức người Việt, nước mang trong mình sức mạnh siêu linh, thành một thế lực phải tôn thờ, các tập quán sinh sống của đời sống nông nghiệp xung quanh luôn phải có ao làng. Cơ sở hình thành của múa rối nước còn có quan hệ mật thiết với nền nông nghiệp lúa nước. Đặc điểm đất tự nhiên với khí hậu quyết định phương thức sản xuất nông nghiệp lúc nước của cư dân người Việt, là tiền đề cho việc hình thành quần cư làng xã. Đất tự nhiên và cư dân châu thổ sông Hồng tác động lẫn nhau tạo thành mối quạn hệ hài hòa. Cây lúa đã tạo nên phương thức ứng xử của người Việt với đất: quý đất, tôn thờ đất và tạo ra văn hóa làng xã. Đây chính là món quà kì diệu từ đồng ruộng lúa nước Việt Nam – múa rối nước.
Múa rối nước là một món quà đặc biệt mà cha ông ta đã sáng tạo từ chính đời sống đồng ruộng. Trên mặt nước tưởng chừng tĩnh lặng, những con rối gỗ bỗng trở nên sống động, kể lại câu chuyện về lao động, sinh hoạt và lễ hội của người nông dân Việt Nam. Không gian biểu diễn mang đậm dấu ấn làng quê với mái đình, cây đa càng làm nổi bật bản sắc dân tộc. Điều kì diệu không chỉ nằm ở kỹ thuật điều khiển khéo léo mà còn ở giá trị văn hóa sâu sắc được gửi gắm qua từng tiết mục. Trong nhịp sống hiện đại, múa rối nước vẫn giữ được sức hấp dẫn riêng, trở thành niềm tự hào của dân tộc. Vì vậy, mỗi người cần có ý thức giữ gìn và phát huy loại hình nghệ thuật truyền thống quý báu này.